Chicago Ticaret Borsası'nda buğday fiyatları geçen hafta yüzde 4,1 artarak son üç yılın en yüksek seviyelerine yaklaştı. Temmuz ayı boyunca fiyatlardaki yükseliş yüzde 19'a ulaştı.

Piyasalardaki hareketliliğin temel nedenleri arasında İran savaşı nedeniyle Ortadoğu'da artan jeopolitik riskler, Rusya-Ukrayna savaşında tahıl ihracat yollarının hedef alınması ve büyük üretici ülkelerde yaşanan hava koşulları gösteriliyor.

Karadeniz hattı küresel buğday arzı için kritik

Rusya ve Ukrayna, dünya buğday ihracatının dörtte birinden fazlasını karşılayan iki önemli üretici konumunda bulunuyor. Bu nedenle iki ülke arasındaki savaşta limanlara, tahıl depolarına ve ihracat güzergahlarına yönelik saldırılar küresel piyasaları doğrudan etkiliyor.

Chicago merkezli gıda emtia ticareti şirketi Futures International, Rusya'nın deniz taşımacılığına yönelik kısıtlamalarının ve liman altyapılarına yönelik saldırıların kısa vadede tahıl ihracatının güvenliği konusunda belirsizlik oluşturduğunu belirtti.

Rusya'nın Karadeniz'deki önemli ihracat merkezlerinden Novorossiysk Limanı'nda gece deniz trafiğine yönelik sınırlamalar getirdiği, bazı Azak Denizi limanlarında ise güvenlik sorunları nedeniyle gemi hareketlerinin aksadığı bildirildi.

Ukrayna'nın Rusya içindeki enerji ve lojistik noktalarına yönelik insansız hava aracı saldırıları da Moskova'nın ihracat kapasitesi üzerindeki baskıyı artırıyor.

İran savaşı enerji ve gıda piyasalarını etkiliyor

Ortadoğu'daki savaş ortamı da tahıl piyasaları üzerinde dolaylı baskı oluşturuyor. İran çevresindeki çatışmalar, enerji piyasalarında dalgalanmalara neden olurken, artan taşıma maliyetleri ve güvenlik riskleri gıda ticaretini de etkiliyor.

Uzmanlara göre, enerji fiyatlarındaki yükseliş tarımsal üretimde kullanılan gübre, yakıt ve lojistik maliyetlerini artırarak buğday başta olmak üzere temel gıda ürünlerinin fiyatlarına yansıyabilir.

Özellikle ithalata bağımlı ülkeler açısından bu gelişmeler, ekmek ve temel gıda fiyatlarında yeni artış riskini beraberinde getiriyor.

Avrupa'da sıcak hava üretimi düşürüyor

Buğday fiyatlarını artıran bir diğer önemli faktör ise iklim koşulları oldu.

Avrupa'da etkili olan aşırı sıcaklar, özellikle Fransa ve Almanya gibi önemli üreticilerde verim kayıplarına yol açtı.

Avrupa Birliği'nin bu yılki tahıl üretiminin yüzde 9'dan fazla gerilemesi bekleniyor. Bu düşüşün son 20 yıldan fazla sürenin en büyük yıllık kayıplarından biri olacağı belirtiliyor.

Fransa'da sıcak hava dalgaları nedeniyle bazı bölgelerde erken hasat yapılırken, üreticiler düşük verim ve kalite sorunlarıyla karşı karşıya kaldı.

ABD'de de benzer riskler yaşanıyor. Kuzey Dakota eyaletinde etkili olan yüksek sıcaklıkların, ülkenin önemli buğday üretim bölgelerinden birindeki rekolteyi olumsuz etkileyebileceği ifade ediliyor.

ABD buğday üretimi 55 yılın en düşük seviyesine gerileyebilir

ABD Tarım Bakanlığı'nın 10 Temmuz'da yayımladığı rapor, küresel arz endişelerini artıran önemli veriler içeriyor.

Rapora göre, ABD'nin 2026/27 sezonunda buğday üretiminin yaklaşık 41,81 milyon ton olması bekleniyor.

Bu rakam, önceki tahmine göre 190 bin ton daha düşük ve 1970/71 sezonundan bu yana en düşük üretim seviyesi anlamına geliyor.

Aynı dönemde ABD'nin dönem sonu buğday stoklarının da 19,66 milyon tona gerilemesi bekleniyor. Bu miktar, geçen yıla göre yaklaşık yüzde 22'lik düşüş anlamına geliyor.

Küresel buğday stokları da geriliyor. Dünya genelindeki dönem sonu stoklarının 272,8 milyon tona düşmesi beklenirken, bu azalışta ABD, Hindistan, Arjantin ve Kanada'daki üretim düşüşleri etkili oluyor.

Gıda güvenliği yeniden küresel gündemde

Buğday fiyatlarındaki yükseliş, yalnızca tarım piyasalarını değil, dünya genelindeki tüketicileri de yakından ilgilendiriyor. Çünkü buğday, ekmek, makarna ve birçok temel gıda ürününün ana hammaddesi konumunda bulunuyor.

Rusya-Ukrayna savaşı sırasında yaşanan tahıl krizinin ardından küresel piyasalar yeniden savaşların gıda arzı üzerindeki etkilerini tartışmaya başladı.

İran çevresindeki gerilimlerin de bu tabloya eklenmesi, enerji ve lojistik risklerini artırıyor.

Uzmanlar, önümüzdeki dönemde buğday fiyatlarının seyrinde üç temel unsurun belirleyici olacağını ifade ediyor:

1.Karadeniz'deki savaşın tahıl ihracatına etkisi,

2.Ortadoğu'daki çatışmaların enerji ve lojistik maliyetlerine yansıması,

3.Büyük üretici ülkelerde hava koşullarının rekolte üzerindeki etkisi.

Küresel gıda piyasaları açısından yeni dönem, yalnızca üretim miktarlarıyla değil savaşlar, iklim değişikliği ve ulaşım güvenliği gibi jeopolitik faktörlerle de şekilleniyor.

Bu nedenle buğday fiyatlarındaki yükselişin kısa vadeli bir dalgalanmanın ötesinde, küresel gıda arzındaki kırılganlığın yeni bir göstergesi olabileceği değerlendiriliyor. (İLKHA)

Tahran'ın kullandığı balistik füzelerin isabet oranı, insansız hava araçlarının koordineli kullanımı ve saldırı öncesi istihbarat faaliyetleri, İran'ın askeri kapasitesinde ciddi bir dönüşüm yaşandığını gösteriyor.

Bu operasyonların ardından en çok sorulan sorulardan biri ise şu oldu: İran bu kapasiteye kendi imkanlarıyla mı ulaştı yoksa Çin ve Rusya gibi ülkelerden aldığı destekle mi ABD üslerini hedef alabilecek seviyeye geldi?

Batılı analizlerde, İran'ın son yıllardaki askeri gelişiminde Rusya ve Çin'in dolaylı etkisinin olabileceği belirtiliyor.

Ancak uzmanların büyük bölümü, İran'ın ulaştığı seviyeyi yalnızca dış desteğe bağlamanın doğru olmayacağı görüşünde. Çünkü Tahran, özellikle ABD yaptırımları altında geçen onlarca yıl boyunca kendi füze, insansız hava aracı ve elektronik harp altyapısını geliştirmeye odaklandı.

Bugün İran'ın sahip olduğu kapasite yerli üretim, bölgesel savaş deneyimleri, teknolojik yatırımlar ve farklı ülkelerden elde edilen sınırlı teknik kazanımların birleşimi olarak değerlendiriliyor.

İran'ın füze programı nasıl değişti?

İran'ın füze programı uzun yıllardır ülkenin savunma stratejisinin merkezinde bulunuyor.

Tahran yönetimi, hava kuvvetleri alanında ABD ve Batılı ülkelerle rekabet edemeyeceğini görerek asimetrik savaş kapasitesine yatırım yaptı.

Bu kapsamda balistik füzeler, seyir füzeleri, insansız hava araçları ve elektronik harp sistemleri İran'ın temel askeri araçları haline geldi.

Geçmişte İran'ın füze kapasitesi daha çok 'çok sayıda füze kullanarak düşmanı zorlamak' şeklinde değerlendirilirken, son yıllarda farklı bir tablo ortaya çıktı.

İran artık sadece füze sayısını artırmaya değil aynı zamanda bu füzelerin hedefe ulaşma ihtimalini yükseltmeye odaklanıyor.

Uydu görüntüleri, gelişmiş navigasyon sistemleri, hassas güdüm teknolojileri ve elektronik harp kabiliyetleri, İran'ın operasyon kapasitesinin önemli parçaları haline geldi.

Bu nedenle İran'ın ABD üslerine yönelik operasyonları, klasik füze saldırılarından daha farklı bir anlayışı yansıtıyor.

Rusya'nın etkisi: Doğrudan destek mi, savaş tecrübesi mi?

İran ile Rusya arasındaki askeri ilişkiler son yıllarda önemli ölçüde gelişti.

İki ülke özellikle Batı yaptırımlarına karşı ortak hareket ederken, savunma alanında da çeşitli iş birlikleri yürüttü.

Rusya'nın Ukrayna savaşında elde ettiği deneyimlerin İran tarafından yakından takip edildiği değerlendiriliyor. Özellikle insansız hava araçlarının kullanımı, hava savunma sistemlerinin zorlanması ve çok katmanlı saldırı yöntemleri konusunda Moskova'nın uyguladığı bazı taktiklerin İran'ın operasyon anlayışında etkili olduğu belirtiliyor.

Modern savaşlarda artık yalnızca büyük silah sistemleri değil saldırının nasıl planlandığı da büyük önem taşıyor.

Rusya'nın Ukrayna'da kullandığı yöntemlerden biri, önce düşük maliyetli insansız hava araçlarıyla düşmanın radar ve hava savunma sistemlerini yormak, ardından daha güçlü füzelerle kritik hedefleri vurmaktı.

İran'ın bazı operasyonlarında buna benzer bir yaklaşım görülmesi, iki ülkenin savaş deneyimleri konusunda dolaylı bir etkileşim içinde olduğunu düşündürüyor.

Ancak bu durum, Rusya'nın İran'ın operasyonlarını yönettiği veya doğrudan savaşa dahil olduğu anlamına gelmiyor.

Daha çok, iki ülkenin modern savaş alanındaki deneyimlerinden karşılıklı şekilde yararlandığı bir süreç olarak değerlendiriliyor.

Çin'in rolü: Uydu teknolojisi ve hedef belirleme kapasitesi

Çin'in İran'ın askeri kapasitesindeki rolü ise daha çok teknoloji ve uydu alanında tartışılıyor.

Günümüz savaşlarında hedefi vurmak kadar, hedefi doğru belirlemek de kritik öneme sahip.

Bir füzenin etkili olabilmesi için hedef koordinatlarının doğru hesaplanması, askeri tesislerin yapısının analiz edilmesi ve savunma sistemlerinin konumlarının bilinmesi gerekiyor.

Bu noktada uydu görüntüleri büyük önem taşıyor.

Çin, dünyanın en gelişmiş uydu ağlarından birine sahip ülkelerden biri. Bu nedenle bazı uzmanlar, İran'ın ticari uydu görüntüleri ve uzaktan algılama teknolojilerinden yararlanmış olabileceğini değerlendiriyor.

Ancak İran'ın kullandığı hedef belirleme kapasitesinin tamamen Çin desteğine dayandığına ilişkin kesin bir kanıt bulunmuyor.

Özellikle sabit askeri hedeflerin, ticari uydu görüntüleri ve açık kaynak istihbaratıyla da analiz edilebileceği belirtiliyor.

İran ABD savunmasını nasıl zorluyor?

İran'ın operasyon kapasitesinin en önemli unsurlarından biri, ABD'nin pahalı savunma sistemleri karşısında daha düşük maliyetli saldırı araçları kullanabilmesi.

ABD'nin bölgede Patriot ve THAAD gibi gelişmiş hava savunma sistemleri bulunuyor. Ancak bu sistemlerin sınırsız kapasitesi yok.

Modern savaşlarda saldıran tarafın avantajlarından biri, savunma sistemlerini aşırı yükleyebilmesi.

Örneğin çok sayıda insansız hava aracı ve füzenin aynı anda kullanılması, radar sistemlerini ve önleme füzelerini zorlayabiliyor.

Bu durum, ABD açısından ciddi bir maliyet sorunu da oluşturuyor. Çünkü düşük maliyetli bir saldırı aracını engellemek için çok daha pahalı savunma mühimmatları kullanmak gerekiyor.

Yeni savaş modeli: Füze, İHA ve istihbarat birleşimi

İran'ın geliştirdiği savaş anlayışı, gelecekteki çatışmaların nasıl şekilleneceğine dair önemli ipuçları veriyor.

Yeni nesil savaşlarda artık yalnızca tanklar, uçaklar ve büyük askeri birlikler belirleyici değil.

Başarı için üç unsur öne çıkıyor:

Birincisi hassas vuruş kapasitesi. Uzun menzilli ve güdümlü füzeler, düşmanın kritik noktalarını hedef alma imkânı sağlıyor.

İkincisi insansız sistemler. İHA'lar hem saldırı amacıyla hem de keşif ve istihbarat için kullanılıyor.

Üçüncüsü ise bilgi üstünlüğü. Uydu görüntüleri, elektronik istihbarat ve radar verileri modern savaşın en önemli unsurları arasında yer alıyor.

İran'ın operasyon modeli de büyük ölçüde bu üç unsurun birleşimine dayanıyor.

Çin-Rusya-İran ilişkileri yeni bir askeri blok mu oluşturuyor?

İran, Çin ve Rusya arasındaki yakınlaşma bazı çevrelerde yeni bir jeopolitik blok olarak yorumlanıyor.

Ancak bu ilişki, NATO benzeri ortak savunma mekanizmasına sahip bir askeri ittifak niteliğinde değil.

Rusya'nın İran için otomatik olarak savaşa girecek bir güvenlik garantisi bulunmuyor. Çin ise ekonomik çıkarlarını ve küresel dengeleri gözeterek daha kontrollü bir politika izliyor.

Bu nedenle mevcut ilişki daha çok ortak çıkarlar, teknoloji alışverişi ve Batı merkezli baskılara karşı koordinasyon şeklinde ilerliyor.

İran'ın yükselen kapasitesi ABD için yeni hesaplama zorunluluğu doğuruyor

İran'ın ABD üslerine yönelik operasyonları, Ortadoğu'daki askeri dengelerde önemli bir değişimi ortaya koyuyor.

Tahran artık sadece büyük miktarda füze üreten bir ülke değil aynı zamanda hassas hedefleme, insansız sistemler, elektronik harp ve çok katmanlı saldırı planlaması alanlarında da önemli bir kapasite oluşturmuş durumda.

Çin ve Rusya'nın teknoloji, deneyim veya istihbarat alanlarında sağladığı olası katkılar İran'ın bu kapasitesini artırmış olabilir. Ancak İran'ın asıl gücü, uzun yıllar boyunca geliştirdiği kendi askeri altyapısına dayanıyor.

Bu nedenle ABD ve müttefikleri için temel soru artık İran'ın füze kapasitesine sahip olup olmadığı değil, İran'ın geliştirdiği bu yeni nesil saldırı yöntemleri karşısında mevcut savunma sistemlerinin ne kadar etkili olabileceği sorusu haline geliyor. (İLKHA)

Buna karşın akıllı telefonlar, bilgisayarlar ve bulut servisleriyle sürekli bağlantı halinde çalışan bu cihazlar, yeterince korunmadıklarında siber saldırganların kullanabileceği yeni giriş noktalarına dönüşebiliyor.

Özellikle 'nesnelerin interneti' (IoT) ekosisteminin hızla büyümesiyle birlikte artık yalnızca bilgisayarlar değil, internete bağlanan her cihaz potansiyel bir hedef olarak değerlendiriliyor.

Kulaklıklar artık küçük bir bilgisayar

Yeni nesil kablosuz kulaklıklar, gelişmiş işlemcilere, birden fazla mikrofona, hareket sensörlerine ve sürekli çalışan yazılımlara sahip.

Bu cihazlar Bluetooth üzerinden akıllı telefonlara bağlanıyor, üretici uygulamaları aracılığıyla güncelleme alıyor ve birçok kullanıcı verisini işleyebiliyor.

Teknoloji uzmanlarına göre bugün bir kablosuz kulaklık, birkaç yıl önceki birçok akıllı telefondan daha karmaşık bir yazılım altyapısı kullanıyor.

Dolayısıyla güvenlik açıkları da yalnızca telefonlar için değil, kulaklıklar için de önem kazanıyor.

Uzmanlar, kullanıcıların çoğunun telefonlarını düzenli olarak güncellerken kulaklıklarının yazılımını yıllarca güncellemediğine dikkat çekiyor. Oysa güvenlik açıklarının önemli bölümü bu güncellemelerle kapatılıyor.

Bluetooth gerçekten zayıf halka mı?

Kablosuz kulaklıkların en çok tartışılan yönü Bluetooth teknolojisi.

Son yıllarda Bluetooth güvenliği önemli ölçüde geliştirilmiş olsa da geçmişte KNOB, BIAS ve BrakTooth gibi güvenlik açıkları milyonlarca cihazı etkiledi.

Bu açıklar, belirli koşullar altında saldırganların bağlantıyı manipüle etmesine, cihazı devre dışı bırakmasına veya yetkisiz komutlar göndermesine imkân tanıyabiliyordu.

Ancak uzmanlar burada önemli bir ayrım yapıyor.

Her güvenlik açığı her cihazı etkilemiyor. Bir zafiyetin kullanılabilmesi için çoğu zaman cihazın belirli bir Bluetooth yongasını kullanması, güncelleme almamış olması ve saldırganın fiziksel olarak belirli bir mesafede bulunması gerekiyor.

Başka bir ifadeyle, kablosuz kulaklıkların uzaktan ve kolayca ele geçirildiği yönündeki iddialar gerçeği tam olarak yansıtmıyor.

Risk mevcut olsa da bunun gerçekleşebilmesi belirli teknik koşulların oluşmasına bağlı.

Kulaklıklar casusluk cihazına dönüşebilir mi?

Kullanıcıların en çok merak ettiği konulardan biri de kablosuz kulaklıkların mikrofonlarının uzaktan açılarak dinleme amacıyla kullanılıp kullanılamayacağı.

Siber güvenlik uzmanlarına göre bu senaryo teorik olarak mümkün olsa da pratikte oldukça zor.

Bunun gerçekleşebilmesi için genellikle kullanıcının telefonuna gelişmiş bir casus yazılım bulaşmış olması veya saldırganın telefon üzerinde yönetici yetkilerine ulaşması gerekiyor.

Asıl hedef çoğu zaman kulaklık değil, akıllı telefon oluyor.

Telefon ele geçirildiğinde saldırgan yalnızca kulaklığa değil; mikrofon, kamera, rehber, mesajlar, konum bilgileri ve diğer tüm verilere erişebiliyor.

Böyle bir durumda kulaklığın mikrofonu da saldırının yalnızca bir parçası haline geliyor.

Bu nedenle güvenlik uzmanları, kulaklıktan önce telefonun korunmasının çok daha kritik olduğunu vurguluyor.

Asıl risk uygulamalarda olabilir

Kablosuz kulaklıkların neredeyse tamamı artık üretici uygulamalarıyla birlikte çalışıyor.

Bu uygulamalar sayesinde yazılım güncelleniyor, ses profilleri ayarlanıyor, kaybolan kulaklık bulunabiliyor ve yeni özellikler aktif hale getiriliyor.

Ancak bu kolaylık bazı verilerin de işlenmesi anlamına geliyor.

Apple, Samsung ve Sony gibi büyük üreticilerin gizlilik politikalarına göre bu uygulamalar, cihaz modeli, işletim sistemi sürümü, pil seviyesi, hata kayıtları ve bazı durumlarda konum bilgilerini toplayabiliyor.

Bu veriler çoğunlukla hizmet kalitesini artırmak amacıyla kullanılıyor. Ancak uzmanlar, kullanıcıların uygulamalara verdikleri izinleri düzenli olarak kontrol etmelerini öneriyor.

Özellikle konum erişimi, mikrofon, Bluetooth ve arka planda çalışma izinleri gereksizse kapatılmalı.

Ucuz cihazlar daha büyük risk taşıyor

Uzmanların dikkat çektiği noktalardan biri de isimsiz üreticilere ait düşük maliyetli kulaklıklar.

Bu cihazların önemli bölümü piyasaya çıktıktan kısa süre sonra yazılım desteğini kaybediyor.

Güvenlik açığı tespit edilse bile güncelleme yayımlanmıyor. Böylece cihaz yıllarca aynı zafiyetlerle kullanılmaya devam ediyor.

Bilinen markalar ise düzenli güvenlik güncellemeleri yayımlayarak yeni tehditlere karşı koruma sağlamaya çalışıyor.

Bu nedenle siber güvenlik uzmanları yalnızca fiyat odaklı tercih yapılmaması gerektiğini belirtiyor.

Risk nasıl azaltılabilir?

Uzmanlara göre alınacak basit önlemler güvenlik riskini büyük ölçüde azaltabiliyor.

Kulaklık yazılımının düzenli güncellenmesi, yalnızca resmi uygulamaların kullanılması, Bluetooth'un ihtiyaç duyulmadığında kapatılması, eski eşleştirmelerin silinmesi ve kulaklığın bilinmeyen cihazlarla eşleştirilmemesi en temel güvenlik adımları arasında yer alıyor.

Ayrıca halka açık alanlarda Bluetooth'un sürekli açık bırakılması da gereksiz risk oluşturabiliyor.

Yapay zekâ yeni fırsatlar kadar yeni tehditler de getiriyor

Önümüzdeki yıllarda kablosuz kulaklıkların çok daha gelişmiş hale gelmesi bekleniyor.

Gerçek zamanlı çeviri, yapay zekâ destekli kişisel asistanlar, biyometrik sağlık takibi ve sürekli ses analizi gibi teknolojiler, kulaklıkları adeta kulağa takılan küçük bilgisayarlara dönüştürüyor.

Bu durum işlenen veri miktarını artırırken, siber güvenlik açısından korunması gereken yeni alanlar da oluşturuyor.

Dünya Ekonomik Forumu da nesnelerin internetinin büyümesiyle birlikte saldırı yüzeyinin genişlediğine dikkat çekerek, güvenliğin cihaz tasarımının ilk aşamasından itibaren düşünülmesi gerektiğini vurguluyor.

Geleceğin güvenliği küçük cihazlarda gizli

Siber güvenlik uzmanlarına göre kablosuz kulaklıklar bugün için kullanıcıların korkmasını gerektirecek ölçüde büyük bir tehdit oluşturmuyor.

Ancak bu cihazlar artık yalnızca müzik dinlemeye yarayan aksesuarlar değil, kişisel verilerle çalışan, internete bağlı akıllı sistemlerin bir parçası.

Dolayısıyla telefon ve bilgisayarlarda gösterilen güvenlik hassasiyetinin kablosuz kulaklıklar için de gösterilmesi gerekiyor.

Düzenli yazılım güncellemeleri, güvenilir üreticilerin tercih edilmesi ve bilinçli kullanım alışkanlıkları, olası siber tehditlere karşı en etkili savunma olmaya devam ediyor. (İLKHA)

Deprem sonrası milyonlarca vatandaş yardım organizasyonlarına destek olmak için harekete geçerken, kamu kurumları, İslami sivil toplum kuruluşları ve gönüllü platformlar, depremzedelere ulaşma adına ellerinden gelen gayreti gösterdi.

Bu süreçte en çok tartışılan başlıklardan biri, yardım kuruluşlarına duyulan güven oldu. Özellikle Kızılay'ın bazı faaliyetleri üzerinden başlayan eleştiriler, kısa sürede 'Yardımlar hangi kanaldan ulaştırılmalı?' sorusunu gündeme getirdi.

Kızılay tartışması ve değişen güven algısı

Depremin ardından Kızılay'ın çadır satışıyla ilgili ortaya çıkan tartışmalar, kamuoyunda büyük tepkiye yol açtı.

Kızılay yönetimi, söz konusu işlemin çadırların ihtiyaç sahiplerine ulaştırılması sürecinde yapılan bir satış olduğunu savunurken, kamuoyunun önemli bir bölümü bu uygulamayı eleştirdi.

Bu tartışma, bazı kesimlerde devlet kurumlarına yönelik güven sorgulamalarını artırdı. Sosyal medya başta olmak üzere bazı platformlarda 'yardımların doğrudan sivil oluşumlar üzerinden yapılması' çağrıları daha fazla görünür hale geldi.

Tam da bu atmosferde Ahbap Derneği ve kurucusu Haluk Levent, deprem yardımları konusunda özellikle seküler kesim tarafından öne çıkan aktör oldu.

Ahbap'ın yükselişi ve Haluk Levent'in kamuoyu desteği

Haluk Levent, sanatçı kimliği, sosyal medya kullanımındaki etkinliği ve daha önce gerçekleştirdiği yardım kampanyalarıyla tanınan bir isimdi.

Deprem sürecinde Ahbap üzerinden yürütülen yardım organizasyonları, seküler kesim tarafından özellikle hükümete karşı tavır almak adına sosyal medyada büyük destek gördü. Kitlelerin yönlendirmesiyle çok sayıda vatandaş bağışlarını Ahbap aracılığıyla ulaştırmayı tercih etti.

Ahbap, kısa süre içerisinde yalnızca bir yardım kuruluşu olarak değil, bazı kesimler için alternatif bir dayanışma modeli olarak görülmeye başladı.

Bu süreçte Haluk Levent'in kişisel olarak güven duyulan biri olduğu söylemleri, derneğin algısında önemli bir rol oynadı. Kamuoyunda oluşturulan imaj, Levent'in görünürlüğü, iletişim tarzı ve toplumsal olaylarda aktif rol almasıyla güçlendi.

Ahbap ve Haluk Levent için denetim tartışması

6 Şubat depremlerinin ardından Ahbap Derneği, kısa sürede büyük miktarda bağışın yönlendirildiği önemli sivil toplum yapılarından biri haline geldi.

Büyük ölçekli bağışların yönetildiği her yapıda olduğu gibi Ahbap'ın da faaliyetleri, mali süreçleri ve karar mekanizmalarının daha kapsamlı şekilde denetlenmesi gerektiği yönünde tartışmalar zaman zaman gündeme geldi.

Ahbap'ın, bu ölçekteki bir yapıya uygun şekilde daha kapsamlı ve düzenli denetimlerden geçirilmesi gerektiği yönünde değerlendirmeler hep sonuçsuz kaldı.

Yeterli şeffaflık ve bağımsız kontrol mekanizmalarının bulunmamasının, olası usulsüzlük ve suistimal risklerine zemin hazırlayabileceği ifade edildi.

Bir kuruluşun belli kesimler tarafından güvenilir bulunması, denetim ihtiyacını ortadan kaldırmıyordu. Aksine milyonlarca kişinin desteğini alan, afet dönemlerinde kritik sorumluluk üstlenen yapıların daha yüksek şeffaflık standartlarına tabi olması gerekiyordu.

Daha önceki tartışmalar

Haluk Levent'in geçmişinde yalnızca hukuki süreçler değil, ticari faaliyetleri ve geçmişte yaşadığı mali sorunlar da zaman zaman gündeme geldi.

Özellikle müzik kariyerinin ilk dönemlerinde yaşadığı ekonomik sıkıntılar, borçlar ve ticari girişimleri hakkında çeşitli haberler yayımlandı.

Haluk Levent hakkında kamuoyuna yansıyan en güncel hukuki süreç, karşılıksız çek düzenlediği iddiasıyla açılan dava oldu.

İstanbul Anadolu 24. İcra Ceza Mahkemesi'nde görülen davada, Levent'in 2025 yılında düzenlediği iki çekin karşılıksız çıktığı gerekçesiyle yargılandığı belirtildi. Mahkeme, iki ayrı çek yönünden toplam yaklaşık 70 milyon TL adli para cezasına hükmetti ve ayrıca çek düzenleme ile çek hesabı açma yasağı uygulanmasına karar verdi.

Dosyaya konu çeklerin biri için yaklaşık 50 milyon TL, diğeri için yaklaşık 20 milyon TL tutarında adli para cezası verildiği aktarıldı.

Bu dosya, Ahbap Derneği faaliyetlerinden ayrı olarak Haluk Levent'in kişisel/ticari işlemleri kapsamında değerlendirildi.

Haluk Levent gözaltına alındı

Haluk Levent, Ahbap Derneği adına toplanan deprem bağışlarının yurt dışına kaçırıldığı ve amacı dışında kullanıldığı iddialarına yönelik soruşturma kapsamında dün gözaltına alındı. Hakkında ortaya atılan başlıca iddialar ve suçlamalar şunlar oldu:

Bahis oynama: Levent'in, 2020-2026 yılları arasında dernek kurucularından olan şüpheli Alper Çelik'in hesaplarını kullanarak yasal bahis sitelerinde yaklaşık 990 milyon lira tutarında işlem yaptığı ve 390 milyon lira kaybettiği öne sürüldü.

Paraların amacı dışına çıkarılması: Ahbap Derneği'nden yüksek tutarlardaki bağışların, asistanı Yeliz Kaya dahil olmak üzere üçüncü şahısların kişisel banka hesaplarına aktarıldığı tespit edildi.

Gayrimenkul usulsüzlükleri: Depremzedeler adına bağış vaadiyle mağdurlardan gayrimenkul alındığı, bu mülklerin önce asistanın üzerine yapılıp 4 gün içinde farklı şüphelilere devredildiği ve yaklaşık 60 milyon dolarlık mağduriyete neden olduğu iddia edildi.

Mesajlaşma ve 'hastalık' iddiası: Soruşturma dosyasında yer alan dijital yazışmalarda, Levent'in asistanına mide kanseri olduğuna dair dedikodular yayması yönünde talimat verdiği ve senetlerle ilgili endişeler üzerine asistanından kendisi için 'ağlayarak sesli mesaj atmasını' istediği öne sürüldü.

Bu iddialar bağlamında, Levent 'Dernekler Kanunu'na muhalefet', 'suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama' ve 'örgüt üyeliği' suçlamalarıyla karşı karşıya kaldı.

Ahbap Derneği'ne yönelik operasyonlar

Son 24 saatte ortaya çıkan ağır iddialar ve Ahbap Derneği'ne yönelik operasyonlar, Haluk Levent'i destekleyen geniş kitlelerde derin bir hayal kırıklığı ve özeleştiri sürecini tetikledi.

Yıllarca kurulan 'güven' imajının yerini, şeffaflık sorgulamaları ve toplumsal şikayetler aldı.

Özellikle 6 Şubat depremleri sonrasında yaraları sarmak için seferber olan vatandaşlar, toplanan milyonlarca liralık bağışın amaç dışı kullanıldığı veya şahsi hesaplara aktarıldığına dair iddialar karşısında büyük bir şok yaşadı.

İnsanların en zor anlarında uzattığı yardım elinin, kişisel çıkarlar ve yasa dışı bahis gibi iddialarla yan yana anılması kamuoyunda derin bir üzüntüye neden oldu.

Levent'in daha önceki ticari siciline ve yargılandığı karşılıksız çek davalarına rağmen, sivil toplumun en büyük yardım organizasyonlarından birinin tek bir kişiye endeksli bırakılması büyük bir hata olarak görülüyor.

Destekçiler, zor zamanlarda ortaya konan çaba ile kişileri 'kutsallaştırma' refleksinin yanlışlığını tartışıyor.

Asrın felaketinde İslami STK'lar sahadaydı

6 Şubat Kahramanmaraş merkezli depremlerin ilk anlarından itibaren birçok yerel ve köklü İslami sivil toplum kuruluşu da kriz merkezlerini harekete geçirerek bölgeye intikal etti.

Eğitimli ekipler enkazlarda can kurtarma çalışmalarına katılırken, vakıf gönüllüleri depremzedelere manevi danışmanlık hizmeti sağladı.

Kurulan devasa mobil aşevleri ve sabit mutfaklar sayesinde yüzbinlerce insana günlük sıcak yemek ve ekmek ikramı yapıldı.

Battaniye, kışlık giysi, ısıtıcı, soba, tüp, hijyen setleri ve çadır/konteyner gibi kritik malzemeler en ücra köylere kadar ulaştırıldı.

Şeffaflık, toplumsal güven ve halkın takdiri

İslami STK'ların afet bölgesindeki en büyük avantajı, toplumun her kesiminde var olan köklü güven ilişkisi ve yerel teşkilatların hızlı hareket kabiliyeti oldu.

Yardımların doğrudan ihtiyaç sahiplerine ulaştırılmasındaki titizlik, bağışçıların bu kurumlara olan teveccühünü artırdı.

Özellikle şeffaflık ilkesini merkeze alan bu kurumlar, topladıkları bağışları, lojistik maliyetlerini ve dağıtım raporlarını düzenli olarak kamuoyu ile paylaştı. Kurumlar, faaliyetlerini şeffaf raporlarla açıklarken, halkın artan güveniyle yardım bütçelerini ve lojistik kapasitesini katbekat artırma başarısı gösterdi.

Toplum nezdinde bu kuruluşların övülmesinin temel sebepleri arasında ideolojik ya da siyasi bir ayrım gözetmeksizin sahada enkaz başından çadır kentlere kadar her noktada bizzat bulunmalarıydı.

Bu pratik ve fedakâr yaklaşım, halkın gönlünde taht kurmalarını ve kriz anında kurumlarla (AFAD, Kızılay) uyumlu bir şekilde seferber olmalarını sağladı.

Yıpratıcı kampanyalara karşı sahadaki hakikat

İslami sivil toplum kuruluşları, 6 Şubat Kahramanmaraş merkezli depremlerde arama kurtarma, sıcak yemek, barınma ve psiko-sosyal destek alanlarında devasa bir sınavı başarıyla verdi.

İlk andan itibaren sahaya inen yüzlerce vakıf ve dernek, kaynakların yerlerine ulaşmasındaki şeffaflıkları ve haklarında hiçbir olumsuz iddia çıkmamasıyla toplum nezdindeki güvenilirliklerini ispatladı.

Bu yardım organizasyonlarının en büyük başarısı, toplanan ayni ve nakdi bağışların kuruşu kuruşuna, tamamen belgelendirilebilir ve denetlenebilir şekilde depremzedelere ulaştırılması oldu. Organizasyonların yürüttüğü faaliyetlerin şeffaflığı, afetin getirdiği kaotik ortamda dahi vatandaşın bu kurumlara olan itimadını sarsılmaz kıldı.

Deprem sonrasında yaşanan bazı tartışmalara ve zaman zaman kurumları yıpratmaya yönelik karalama kampanyalarına rağmen, İslami kuruluşlar polemiklere girmek yerine enerjilerini tamamen sahaya ve yardımlara odakladı. Faaliyetlerini kesintisiz ve lekesiz bir şekilde tamamlamaları, bu kurumların zor zamanlarda nasıl hızlı ve güvenilir bir refleks gösterebileceğinin en somut delili oldu.

Körü körüne destek, suça ortaklıktır

Körü körüne 'bizdendir' diyerek yapılan sorgusuz sualsiz desteklerin ne denli büyük bir yıkıma neden olabileceği, Haluk Levent ve AHBAP soruşturması ile bir kez daha acı biçimde gözler önüne serildi.

Toplumsal kriz anlarında refleks olarak ortaya konan dayanışma ruhu, maalesef şeffaflıktan uzak, popülist figürlerin kişisel ajandalarına kurban edildi.

6 Şubat depremleri gibi büyük bir felaketin ardından halkın dişinden ve tırnağından artırdığı milyarlarca liralık bağış, insanlara umut olmak yerine maalesef karanlık bir para trafiğinin merkezinde yer aldı.

Dernek hesaplarından asistanların hesaplarına aktarılan milyonlar, lüks harcamalar ve yasal bahis iddiaları, toplumun en saf ve temiz duygularının nasıl istismar edilebileceğinin somut birer kanıtı oldu.

Bu tablodaki en büyük suç ortaklarından biri de sorgulama yetisini kaybeden kitlelerdir. Sırf aynı siyasi, ideolojik veya kültürel gruptan olduğu için bir kişiyi hatasız ve kusursuz görmek, en büyük toplumsal hastalıklardan biridir. Bu kör inanç, figürlere hata yapma lüksü tanır.

Haluk Levent örneği bize şu acı gerçeği net bir şekilde göstermiştir: Kutsallaştırılan her birey, denetimden kaçtığı an yozlaşmaya açıktır. İyilik yapmak, şeffaflık zorunluluğunu ortadan kaldırmaz. Toplanan her kuruşun hesabı, en ince ayrıntısına kadar kamuoyuna açıklanmalıdır.

Körü körüne destek, suça ortaklıktır. Yanlış yapan bir figürü 'bendendir' diye savunmak, bir sonraki vurguna doğrudan zemin hazırlamaktır.

Sonuç olarak; duygusal manipülasyonlarla inşa edilen sahte kahramanlık hikayelerinin sonu her zaman hüsrandır. Toplum olarak bireylerin ideolojilerine veya popülaritelerine değil, atılan somut adımlara, kurumsal liyakate ve hesap verebilirliğe odaklanmayı öğrenmek zorundayız. (İLKHA)

Sadece şehirler değil sağlık, eğitim, ekonomi ve sosyal hayat da bu süreçte ağır darbe aldı. Ortaya çıkan tablo, klasik bir çatışma tanımının çok ötesinde, kuşatılmış bir coğrafyada katliam, soykırım ve sistematik bir insani çöküşe işaret ediyor.

250 bin şehit ve yaralı

Resmî verilere göre 73 binin üzerinde Filistinli şehit oldu. Bu kayıpların geride bıraktığı sosyal yıkım ise çok daha derin; on binlerce kadın dul kaldı, 58 binden fazla çocuk ise ebeveynlerinden en az birini ya da her ikisini kaybetti.

Öte yandan 173 binden fazla yaralı bulunuyor. Bunların yaklaşık 42 bini ağır yaralı olarak hayatta kalma mücadelesi veriyor. Sağlık altyapısının çökmesi nedeniyle bu kişilerin önemli bir bölümü için tedavi imkânı ya çok sınırlı ya da tamamen erişilemez durumda.

Gazze'de 1000 gün boyunca süren saldırıların en ağır bedelini siviller ödedi. Kadınlar, çocuklar ve yaşlılar saldırıların doğrudan hedefi haline gelirken, on binlerce insan şehit oldu, yüz binlercesi ise yaralandı veya kalıcı sakatlıklarla karşı karşıya kaldı.

Ancak bu tablo yalnızca rakamlarla sınırlı değil. Aile yapılarının parçalanması, toplumsal hafızanın kopması ve kuşaklar arası travmanın derinleşmesi, Gazze'de yaşanan krizin uzun vadeli etkilerini daha da ağırlaştırıyor.

Sürekli yerinden edilme dalgaları, halkı defalarca göçe zorlayarak 'kalıcı bir yerinden edilme döngüsü' oluşturmuş durumda.

Bu tablo, Gazze'de yalnızca fiziksel değil, kuşaklar arası bir travmanın da oluştuğunu gösteriyor.

Çöken sağlık sistemi

Gazze'de sağlık sistemi, 1000 günlük süreçte en ağır darbe alan alanlardan biri oldu. Hastaneler, kapasitesinin çok üzerinde hasta kabul etmek zorunda kalırken, ilaç ve tıbbi malzeme eksikliği kritik seviyelere ulaştı.

Yoğun bakım üniteleri, ameliyathaneler ve acil servisler birçok noktada ya tamamen devre dışı kaldı ya da sınırlı imkanlarla hizmet vermeye çalışıyor.

Sağlık çalışanları, sürekli bombardıman ve yetersiz imkanlar altında görev yaparken, tıbbi sistemin sürdürülebilirliği giderek imkânsız hale geliyor.

Gazze'de sağlık altyapısının yaklaşık yüzde 94'ü ciddi şekilde zarar görmüş durumda. Hastaneler ya kapasitesinin çok üzerinde çalışıyor ya da işlevsiz hale gelmiş durumda.

Bu nedenle kritik hastalar için tek seçenek çoğu zaman yurt dışı tedavi olurken, bu süreç de hem izin mekanizmaları hem de sınır kapılarındaki kısıtlamalar nedeniyle büyük ölçüde tıkanmış durumda.

On binlerce hasta, zamanla yarışarak hayatta kalmaya çalışıyor.

Açlık, gıda krizi ve çocukların kırılganlığı

Gazze'deki en kritik başlıklardan biri, abluka nedeniyle temel ihtiyaçlara erişimin ciddi şekilde kısıtlanmasıdır. Gıda, temiz su, yakıt ve hijyen malzemelerine erişimde yaşanan kriz, geniş bir nüfusu doğrudan etkiliyor.

Açlık ve yetersiz beslenme, özellikle çocuklar arasında ölümcül sonuçlar doğururken, su kıtlığı ve hijyen eksikliği bulaşıcı hastalık riskini artırıyor.

Aynı zamanda zorunlu göçlerin oluşturduğu yoğun kalabalık alanlar, halk sağlığı açısından yeni bir kriz alanına neden oluyor. Bu durum, Gazze'de insani krizin artık yalnızca 'savaş koşulları' ile açıklanamayacak kadar derinleştiğini gösteriyor.

Gazze'de tarım alanlarının büyük bölümünün zarar görmesi ve yardım akışının sınırlanması, gıda krizini derinleştirdi.

Birleşmiş Milletler verilerine göre yüz binlerce insan ciddi gıda güvensizliği içinde yaşıyor. Özellikle çocuklar, hamileler ve emziren anneler bu krizin en kırılgan kesimini oluşturuyor.

Yetersiz beslenme, yalnızca bir sağlık sorunu değil aynı zamanda uzun vadeli fiziksel ve zihinsel gelişim üzerinde kalıcı etkiler bırakacak bir kriz haline gelmiş durumda.

Eğitim ve gelecek kaybı

Savaş ve yıkım, eğitim sistemini de büyük ölçüde durdurdu. Yüz binlerce çocuk okullarına erişemiyor.

Okulların büyük kısmının zarar görmesi veya kullanılamaz hale gelmesi, Gazze'de 'eğitimsiz bir nesil' riskini gündeme taşıyor.

Bu durum, yalnızca bugünü değil, bölgenin uzun vadeli sosyal ve ekonomik geleceğini de doğrudan etkiliyor.

Altyapı felaketi: Şehirlerin çöküşü

Gazze'de altyapı sistemleri büyük ölçüde tahrip edilmiş durumda. Su şebekeleri, kanalizasyon hatları, elektrik altyapısı ve yollar ciddi hasar görmüş veya tamamen kullanılamaz hale gelmiş bulunuyor.

Tarım alanlarının zarar görmesi ise gıda üretimini neredeyse durma noktasına getirdi. Bu durum, dış yardıma bağımlılığı artırırken, bölgenin kendi kendine yetebilme kapasitesini ortadan kaldırıyor.

Gazze'de su şebekelerinin büyük bölümü zarar görmüş durumda. Temiz suya erişim ciddi şekilde kısıtlanırken, elektrik altyapısı ve yol ağları da ağır hasar aldı.

Buna ek olarak konut stokunun büyük kısmı ya tamamen yıkıldı ya da kullanılamaz hale geldi. Milyonlarca insan yerinden edilerek geçici barınma alanlarına sığındı.

Bu durum, bölgeyi sadece insani değil, aynı zamanda yapısal olarak da yaşanamaz hale getirmiş durumda.

Uzmanlara göre bu yıkım, yalnızca mevcut hayatı değil, gelecekteki yeniden inşa sürecini de onlarca yıl sürebilecek bir krize sürüklüyor.

Abluka ve sözde insani yardım koridorları

İnsani yardım girişlerinin yetersizliği ve ablukanın devam etmesi, Gazze'deki krizin en önemli yapısal nedenlerinden biri olarak öne çıkıyor.

Temel gıda maddeleri, tıbbi ekipmanlar ve yaşam malzemelerinin girişindeki kısıtlamalar, sahadaki insani felaketin etkisini katlayarak artırıyor.

Bu durum, uluslararası insani yardım mekanizmalarının etkinliği konusunda ciddi tartışmaları da beraberinde getiriyor.

Sanayi ve ticaret altyapısının büyük ölçüde zarar görmesi, ekonomik faaliyetleri neredeyse durdurdu. İşsizlik oranı yüzde 80'lere yaklaşırken, hane halklarının gelir kaynakları büyük oranda ortadan kalktı.

Bu tablo, Gazze'de insani yardım bağımlılığını daha da artırırken, ekonomik toparlanma ihtimalini de son derece zorlaştırıyor.

Kudüs ve Mescid-i Aksa çevresinde artan gerilim

Mescid-i Aksa çevresinde yaşanan gelişmeler, 1000 günlük sürecin sadece Gazze ile sınırlı olmadığını ortaya koyuyor.

İbadet alanlarına yönelik baskınlar ve kısıtlamalar, bölgedeki gerilimi sürekli canlı tutuyor.

Kudüs'te uygulanan politikalar ise yalnızca güvenlik bağlamında değil, aynı zamanda demografik ve siyasi kontrol stratejilerinin bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Batı Şeria genelinde yerleşim politikalarının genişlemesi, Filistin coğrafyasının parçalanmasını hızlandırıyor.

Yerleşimlerin yayılması, kontrol alanlarının genişlemesi ve hareket özgürlüğünün daraltılması, bölgedeki siyasi ve sosyal dengeyi daha da kırılgan hale getiriyor.

Son işgal ve ilhak politikaları Batı Şeria ve çevresinde demografik yapının ciddi şekilde değişmesine yol açtı. Nüfusun yerinden edilmesi, aile yapılarının parçalanması ve kültürel sürekliliğin zayıflaması, bölgenin sosyolojik dokusunu derinden etkiliyor.

Bu süreç, yalnızca fiziksel bir yıkım değil, aynı zamanda toplumsal hafızanın da aşınması anlamına geliyor.

Filistinli esirler

Filistinli esirlere yönelik uygulamalar, 1000 günlük sürecin en tartışmalı başlıklarından biri olmaya devam ediyor.

Uzayan tutsaklıklar, 'idari gözaltı' uygulamaları ve belirsiz yargı süreçleri tepkilere neden oluyor. Bu durum, uluslararası hukuk tartışmalarında da önemli bir yer tutuyor.

Gazze'de yaşanan süreç, aynı zamanda güçlü bir toplumsal hafıza ve semboller zinciri oluşturdu. HAMAS başta olmak üzere Filistinli grupların lider kadrolarından 'şehit' olarak anılarak toplumsal hafızada önemli bir yer edindi.

Bu figürler, yalnızca askeri değil, aynı zamanda siyasi ve ideolojik bir sürekliliğin sembolleri olarak görülüyor.

Dünyanın sessizliği

Tüm bu veriler, uluslararası toplumun krize verdiği tepkinin yetersizliği tartışmalarını da beraberinde getiriyor.

Diplomatik girişimlerin sonuçsuz kalması, sahadaki insani durumun daha da ağırlaşmasına neden oluyor.

Birleşmiş Milletler başta olmak üzere uluslararası toplumun Gazze krizine yönelik tepkisi, 1000 günlük süreçte sıkça eleştirilerin odağı oldu.

Diplomatik girişimlerin sonuçsuz kalması, karar mekanizmalarının yavaşlığı ve sahaya yönelik etkili müdahale araçlarının sınırlılığı, krizin çözümünü geciktiren temel faktörler arasında gösteriliyor.

Bu durum, uluslararası sistemin insani krizler karşısındaki etkinliği konusunda ciddi bir meşruiyet tartışması doğurmuş durumda.

Sonuç: Rakamların ötesinde bir yıkım

Gazze'de 1000 günün sonunda ortaya çıkan tablo, yalnızca istatistiklerden ibaret değil, bir toplumun hayat alanlarının, geleceğinin ve hafızasının ağır biçimde tahrip edilmesidir.

Süregelen saldırılar, toplumda ağır psikolojik travmalara yol açtı. Çocuklar başta olmak üzere geniş bir nüfus kitlesi ciddi ruhsal çöküş belirtileriyle karşı karşıya.

Aile yapılarının parçalanması, kayıpların büyüklüğü ve sürekli göç hali, kuşaklar arası travmayı derinleştirdi.

Bu kriz, sadece bugünün değil, gelecek on yılların da belirleyici insani ve siyasi sorunlarından biri olmaya devam edecek nitelikte bir yıkım olarak değerlendiriliyor.

1000 günün sonunda ortaya çıkan tablo, çok katmanlı bir insani, siyasi ve sosyal çöküşün göstergesi olarak değerlendiriliyor.

Yıkılan şehirler, çöken sağlık sistemi, açlık, susuzluk ve kitlesel yerinden edilme, tüm bu unsurlar birleştiğinde Gazze'yi uzun vadeli bir kriz döngüsüne mahkûm ediyor.

Uluslararası sistemin etkisizliği ise bu döngünün kırılmasını her geçen gün daha da zorlaştırıyor. (İLKHA)

1966'dan itibaren siyasi tutukluların gönderilmeye başlanmasıyla birlikte Tedmur, sistematik işkencenin ve infazların merkezi haline geldi.

Hafız Esed'in 1970 yılında iktidara gelmesiyle cezaevi, rejime muhalif Müslümanlar, solcular, milliyetçiler ve farklı siyasi görüşlerden binlerce kişinin tutulduğu bir korku kampına dönüştü.

1980 katliamı: Bir gecede yaklaşık bin 200 tutuklu öldürüldü

Tedmur Cezaevi denildiğinde akla gelen ilk olay, 27 Haziran 1980'de gerçekleştirilen katliam oldu.

Hafız Esed'e yönelik suikast girişiminin ardından kardeşi Rıfat Esed'in komutasındaki Savunma Tugayları cezaevine baskın düzenledi.

İnsan hakları kuruluşlarının tahminlerine göre yaklaşık bin 200 tutuklu saatler içerisinde kurşuna dizilerek öldürüldü.

Cesetlerin büyük bölümü çöl bölgesindeki toplu mezarlara gömüldü.

Katliam, modern Ortadoğu tarihinin en büyük cezaevi infazlarından biri olarak kayıtlara geçti.

İşkencenin adı: 'Karşılama töreni'

Tedmur'a getirilen her tutuklu, daha cezaevine girmeden saatler süren ağır işkenceden geçiriliyordu.

Hayatta kalan eski tutukluların anlatımlarına göre mahkumlar otomobil lastiklerinin içine sokuluyor, ardından yüzlerce kırbaç darbesine maruz bırakılıyordu.

Bazı tanıklar, tutukluların kanalizasyon sularını yalamaya zorlandığını, bunu reddedenlerin ise ölümüne dövüldüğünü aktarıyor.

İşkence yalnızca ilk günle sınırlı kalmıyordu. Gün içinde defalarca dayak, askıya alma, elektrik verme ve psikolojik baskı uygulanıyordu.

Mahkumlar birbirlerini dövmeye zorlanıyor, tedavi edilmelerine izin verilmiyor, en küçük itiraz ise ağır cezalarla karşılık buluyordu.

İnsan yaşamına uygun olmayan hücreler

Eski tutukluların ifadelerine göre Tedmur'daki koğuşlar insanların yaşayabileceği koşullardan tamamen uzaktı.

Kalın beton duvarlarla çevrili, havasız ve aşırı kalabalık koğuşlarda yüzlerce kişi aynı alanı paylaşmak zorunda bırakılıyordu.

Penceresi bulunmayan hücrelerde yaşanan boğulma vakaları nedeniyle tavana küçük açıklıklar açıldı. Ancak bu açıklıklar havalandırma amacıyla değil, gardiyanların mahkumları 24 saat gözetleyebilmesi için kullanılıyordu.

Mahkumların tavana bakması dahi yasaktı.

Sessizlik zorunluydu

Cezaevinde yüksek sesle konuşmak, toplu yürümek, dini ibadet yapmak hatta koğuş içinde normal şekilde hareket etmek bile yasaktı.

Tutuklular yalnızca fısıldayarak konuşabiliyor, aile görüşmeleri ise ya hiç yaptırılmıyor ya da rüşvet karşılığında birkaç dakikayla sınırlandırılıyordu.

Görüş sırasında cezaevindeki işkenceden söz edenler yeniden ağır işkenceye maruz kalıyordu.

Mahkemeler dakikalar içinde ölüm kararı veriyordu

Tedmur'da kurulan askeri saha mahkemeleri, hukuki bir yargılamadan çok infaz mekanizması olarak çalışıyordu.

Eski tutukluların anlatımlarına göre sanıklar gözleri bağlı şekilde mahkeme salonuna çıkarılıyor, kendilerine yöneltilen suçlamaları kabul etmeleri isteniyordu.

İnkâr edenler yeniden işkenceye götürülüyor, kabul edenlerin dosyası ise çoğu zaman bir dakikadan kısa sürede sonuçlandırılıyordu.

Ardından idam kararı okunuyor ve infaz süreci başlıyordu.

On binlerce infaz iddiası

Eski tutukluların ortak tanıklıklarına göre cezaevinde yıllarca haftanın belirli günlerinde toplu idamlar gerçekleştirildi.

İdam edilenler onlarca kişilik gruplar halinde darağaçlarına çıkarılıyor, cesetleri daha sonra Tedmur çölündeki toplu mezarlara taşınıyordu.

Hayatta kalan bazı eski tutuklular, kendi kayıtlarına göre yıllar içerisinde infaz edilenlerin sayısının 25 ila 35 bin arasında olabileceğini öne sürüyor.

Bu rakamlar bağımsız biçimde doğrulanamamış olsa da Tedmur'un, Esed rejiminin en büyük infaz merkezlerinden biri olduğu konusunda insan hakları kuruluşları arasında geniş görüş birliği bulunuyor.

Beşar Esed döneminde yeniden açıldı

2001 yılında kapatılan Tedmur Cezaevi, Suriye devriminin başlamasının ardından 2011'de yeniden faaliyete geçirildi.

Bu kez rejim karşıtı göstericiler, aktivistler ve muhalifler cezaevine gönderildi.

İnsan Hakları İzleme Örgütü'nün verilerine göre cezaevinde kısa süre içinde yaklaşık 2 bin 500 tutuklu bulunuyordu.

2015 yılında DAİŞ'in Tedmur'u ele geçirmesinden önce tutuklular başka cezaevlerine nakledildi. Örgüt daha sonra cezaevini patlayıcılarla havaya uçurdu.

Hak savunucuları ise cezaevinin yıkılmasının, Esed rejiminin işlediği suçların fiziksel delillerinin de büyük ölçüde ortadan kaldırılmasına yol açtığını savundu.

Hafızalarda silinmeyen bir sembol

Bugün Tedmur Cezaevi ayakta olmasa da Suriye'de Esed ailesi döneminde yaşanan sistematik işkence, zorla kaybetme, keyfi infaz ve ağır insan hakları ihlallerinin en güçlü sembollerinden biri olarak hafızalardaki yerini koruyor.

İnsan hakları örgütleri, Tedmur'da yaşananların bağımsız biçimde araştırılması, toplu mezarların ortaya çıkarılması ve sorumluların uluslararası hukuk önünde hesap vermesi çağrılarını sürdürüyor. (İLKHA)

1990'lı yılların başında Sudan yönetimi, Etiyopya'daki Mengistu Haile Mariam rejimine karşı savaşan Tigray Halk Kurtuluş Cephesi'ne dolaylı destek verdi. Bu süreç sonunda Meles Zenawi iktidara geldi.

Hartum yönetimi o dönemde Etiyopya'daki yönetim değişikliğini kendi güvenliği açısından stratejik bir kazanım olarak görüyordu. Çünkü Addis Ababa yönetimi, Güney Sudan'daki ayrılıkçı hareketlere destek veriyordu ve Sudan açısından Etiyopya'daki siyasi dönüşüm bir güvenlik meselesi olarak değerlendiriliyordu.

Aradan geçen yılların ardından bugün ortaya çıkan tablo dikkat çekici bir tersine dönüşe işaret ediyor. Bir dönem Etiyopya'daki güç değişiminde etkili olan Sudan, bugün kendi topraklarında dış müdahalelerle karşı karşıya bulunuyor. Addis Ababa yönetimi ise artık yalnızca arabulucu değil, doğrudan sahaya etki eden aktörlerden biri olarak öne çıkıyor.

Etiyopya neden HDK'ye yakınlaşıyor?

Sudan ordusu son aylarda Etiyopya'yı açık biçimde Hızlı Destek Kuvvetleri'ne (HDK) destek vermekle suçluyor.

Özellikle Mavi Nil eyaletindeki çatışmaların ardından yapılan açıklamalarda, HDK unsurlarının Etiyopya sınırından Sudan'a geçtiği, bazı saldırıların Etiyopya topraklarından organize edildiği ve silahlı unsurların Etiyopya'daki kamplarda eğitim aldığı öne sürüldü.

Sudan ordusunun özellikle el-Kurmuk çevresindeki çatışmalara dikkat çekmesi tesadüf değil. Çünkü bölge hem Etiyopya sınırına yakınlığı hem de stratejik konumu nedeniyle son derece kritik bir noktada bulunuyor. Bölgeyi kontrol eden güç, Sudan'ın doğusuna ve Mavi Nil hattına önemli ölçüde hakimiyet sağlayabiliyor.

Reuters tarafından yayımlanan araştırmalarda da Etiyopya'nın Benişangul-Gumuz bölgesinde HDK bağlantılı eğitim faaliyetleri yürütüldüğü iddiaları yer aldı. Yale Üniversitesi bünyesindeki araştırma laboratuvarlarının yayımladığı uydu görüntülerinde de Etiyopya sınırına yakın askeri hareketlilik tespit edildiği aktarıldı.

Bu süreçte Assosa Havalimanı çevresindeki askeri hareketlilik, yeni hangarlar, insansız hava araçlarına uygun altyapılar ve yoğun sevkiyat faaliyetleri dikkat çekti.

Etiyopya açısından HDK ile ilişki kurulmasının temel nedenlerinden biri, Sudan ordusuna kıyasla daha esnek bir ortak arayışı olarak değerlendiriliyor. Çünkü Sudan ordusu özellikle sınır güvenliği, Fashaga bölgesi ve Hedasi Barajı konusunda Etiyopya'ya karşı sert bir tutum benimsiyor.

HDK ise merkezi devlet yapısından bağımsız hareket eden, sınır bölgelerinde etkinliği bulunan ve dış aktörlerle daha rahat ilişki kurabilen bir yapı olarak görülüyor.

Fashaga krizi ilişkileri kırılma noktasına taşıdı

Sudan ile Etiyopya arasındaki gerilimin en önemli nedenlerinden biri Fashaga bölgesi oldu.

Tarım açısından son derece verimli olan bu sınır hattı yıllardır iki ülke arasında anlaşmazlık konusu. Sudan, 1902 anlaşmasına dayanarak bölgenin kendisine ait olduğunu savunurken, Etiyopya uzun süredir burada fiili nüfuz oluşturmaya çalışıyor.

2020 yılında Etiyopya'nın Tigray savaşıyla meşgul olmasını fırsat bilen Sudan ordusu bölgede yeniden kontrol sağlamaya başladı. Bu gelişme Addis Ababa'da ciddi rahatsızlık oluşturdu.

Fashaga meselesi yalnızca sınır anlaşmazlığı olarak görülmüyor. Bölge aynı zamanda tarım, su kaynakları, güvenlik koridorları ve kaçak ticaret yolları açısından büyük önem taşıyor.

Sudan ordusunun bölgede güç kazanması, Etiyopya'nın Sudan politikasını daha sert hale getiren başlıca nedenlerden biri oldu.

Hedasi Barajı ve Nil üzerindeki mücadele

İki ülke arasındaki gerilimin bir diğer önemli başlığı ise Hedasi Barajı.

Etiyopya'nın Mavi Nil üzerinde inşa ettiği baraj, uzun yıllardır Kahire ile Addis Ababa arasında büyük krizlere neden oluyor. Sudan ise süreç boyunca zaman zaman taraflar arasında denge kurmaya çalıştı.

Ancak son yıllarda Sudan ile Mısır arasında gelişen askeri iş birliği Etiyopya'da endişe oluşturdu. Ortak tatbikatlar, güvenlik anlaşmaları ve diplomatik yakınlaşma Addis Ababa tarafından doğrudan tehdit olarak algılandı.

Etiyopya yönetimi, Sudan ordusunun Mısır'la yakınlaşmasını yalnızca diplomatik mesele olarak değil, kendi ulusal güvenliği açısından stratejik risk olarak görüyor.

Bu nedenle Addis Ababa'nın Sudan'daki savaşta ordu yerine HDK'ye daha yakın durduğu değerlendirmeleri güç kazandı.

Kızıldeniz hedefi Addis Ababa'nın temel hesabı

Etiyopya'nın Sudan'daki gelişmelere ilgisinin arkasındaki en önemli nedenlerden biri de Kızıldeniz'e ulaşma hedefi.

Denize kıyısı bulunmayan Etiyopya, yıllardır bölgedeki limanlara erişim arayışında. Başbakan Abiy Ahmed son dönemde bu meseleyi açık şekilde 'ulusal varlık meselesi' olarak tanımladı.

Etiyopya'nın Somaliland ile yaptığı liman anlaşması bölgedeki dengeleri değiştirdi. Bu gelişmenin ardından Somali yönetimi Mısır'a daha fazla yaklaşırken, Eritre de Etiyopya'ya karşı daha sert pozisyon almaya başladı.

Böylece bölgede Etiyopya karşıtı yeni bir eksen oluşmaya başladı.

Sudan ise bu jeopolitik mücadelenin merkezindeki ülkelerden biri haline geldi. Çünkü Sudan yalnızca komşu ülke değil aynı zamanda Nil havzası, Kızıldeniz ve Afrika Boynuzu arasındaki geçiş alanı konumunda bulunuyor.

Etiyopya'nın Sudan'daki nüfuzunu artırma çabası bu nedenle yalnızca iç savaşa müdahale olarak değerlendirilmiyor. Addis Ababa aynı zamanda Mısır'ın bölgede genişleyen etkisini sınırlamaya çalışıyor.

İç krizler dış politikayı sertleştiriyor

Etiyopya yönetimi son yıllarda ciddi iç sorunlarla mücadele ediyor.

Tigray savaşı ülkeyi ekonomik ve siyasi açıdan ağır şekilde sarstı. Savaş resmen sona ermiş görünse de etnik gerilimler tamamen bitmedi.

Amhara ve Oromo bölgelerinde süren huzursuzluk, merkezi yönetime yönelik tepkiler ve ekonomik darboğaz hükümet üzerindeki baskıyı artırıyor.

Ülkede yüksek enflasyon, döviz krizi, borç sorunu ve işsizlik gibi ekonomik problemler de derinleşmiş durumda.

Uzmanlara göre Abiy Ahmed yönetimi, içeride yaşanan krizlerin etkisini azaltmak için dış politikada daha agresif hamlelere yöneliyor. Hedasi Barajı, Kızıldeniz planları ve Sudan'daki savaşta artan rol bu stratejinin parçaları olarak görülüyor.

Bu yaklaşım, Etiyopya'nın son yıllarda izlediği 'krizi dışarı taşıma' politikasının devamı şeklinde değerlendiriliyor.

Sudan savaşı artık bölgesel hesaplaşmaya dönüştü

Sudan'daki savaş bugün yalnızca Sudan ordusu ile HDK arasındaki güç mücadelesi değil.

Mısır, Eritre, Etiyopya, Birleşik Arap Emirlikleri ve diğer bölgesel aktörlerin dahil olduğu geniş çaplı bir nüfuz savaşı ortaya çıkmış durumda.

Etiyopya'nın HDK'ye verdiği iddia edilen destek de bu büyük jeopolitik rekabetin önemli parçalarından biri olarak değerlendiriliyor.

Özellikle Mavi Nil hattındaki gelişmeler, Etiyopya'nın Sudan'ın doğusunda uzun vadeli nüfuz alanı oluşturmak istediği yönündeki değerlendirmeleri artırıyor.

Bu durum yalnızca Sudan açısından değil, tüm Afrika Boynuzu açısından yeni riskler doğuruyor.

Çünkü Sudan'daki savaşın daha da derinleşmesi, Etiyopya ile Mısır arasında dolaylı çatışma ihtimalini artırabilir. Aynı şekilde Eritre'nin de sürece daha aktif şekilde dahil olma ihtimali bulunuyor.

Uzmanlara göre Etiyopya'nın mevcut politikası üç farklı sonucu beraberinde getirebilir.

İlk senaryoda Addis Ababa, HDK üzerinden Sudan'ın bazı bölgelerinde kalıcı nüfuz elde edebilir.

İkinci senaryoda bölgesel gerilim doğrudan askeri çatışmaya dönüşebilir.

Üçüncü ve en tehlikeli ihtimal ise Sudan'daki merkezi yapının tamamen parçalanması ve ülkenin uzun yıllar sürecek istikrarsızlık dönemine sürüklenmesi.

Tüm bu gelişmeler, Sudan savaşının artık yalnızca yerel bir kriz olmadığını açık biçimde ortaya koyuyor. Afrika Boynuzu'nda şekillenen yeni güç mücadelesi, Sudan'ı bölgesel hesaplaşmanın merkezine yerleştiriyor. (İLKHA)

Sudan ordusunun kontrolü yeniden sağladığı bölgede bulunan tesiste, milyonlarca dolar değerinde ekipman, saatte 100 bin hap üretim kapasitesi ve yüz milyonlarca hap üretmeye yetecek hammadde ele geçirildi.

Bu tablo, sıradan bir kaçakçılık faaliyetinden çok daha fazlasına işaret ediyor. Ortaya çıkarılan yapı, tam anlamıyla endüstriyel ölçekte çalışan bir üretim hattı. Bu da Sudan'ın yalnızca bir transit ülke değil, üretim merkezi haline gelme ihtimalini güçlendiriyor.

Kaptagon nedir ve neden bu kadar tehlikeli?

Kaptagon, aslında 1960'larda Almanya'da geliştirilen ve bir dönem tıbbi amaçlarla kullanılan fenetilin adlı bir bileşiğe dayanıyor. Ancak zamanla bağımlılık yapıcı etkileri, halüsinasyonlar ve agresif davranışlara yol açması nedeniyle yasaklandı.

Bu madde, merkezi sinir sistemini uyararak kullanıcıya geçici bir enerji, özgüven ve dayanıklılık hissi veriyor. Ancak bu etki, kısa sürede bağımlılığa dönüşüyor. Beyin, zamanla aynı etkiyi elde edebilmek için daha yüksek dozlara ihtiyaç duyuyor.

Uzmanlara göre kaptagonun en tehlikeli yönlerinden biri, uzun süreli etki göstermesi ve ucuz olması. Bu nedenle 'yoksulların kokaini' olarak da adlandırılıyor.

Sudan'da değişen rol: Geçiş güzergahından üretim merkezine

Sudan uzun yıllar boyunca kaptagon ticaretinde yalnızca bir geçiş noktasıydı. Özellikle Suriye'deki üretim merkezlerinden Körfez ülkelerine uzanan hat üzerinde yer alıyordu.

Ancak 2015'ten itibaren ülkede ilk üretim tesislerinin ortaya çıkmasıyla birlikte bu durum değişmeye başladı. Yine de üretim uzun süre sınırlı kaldı ve düşük kapasitede gerçekleşti.

Asıl kırılma noktası ise 2023'te patlak veren iç savaş oldu.

Suriye'deki çöküş, ağları başka ülkelere taşıdı

Ahmed eş-Şara öncülüğündeki muhalif güçlerin 2024'te Şam'da kontrolü ele geçirmesi ve Beşar Esed yönetiminin çökmesi, kaptagon ticaretinde küresel bir kırılmaya neden oldu.

Birleşmiş Milletler verilerine göre, yıllarca bölgedeki kaptagonun büyük bölümü Suriye kaynaklıydı. Ancak yeni yönetimin bu ticarete karşı sert operasyonlar başlatması, üretici ve kaçakçı ağlarını yeni merkezler aramaya itti.

Bu noktada Sudan gibi güvenlik zafiyeti yaşayan ülkeler öne çıktı.

İç savaş ve devlet otoritesinin çöküşü

Sudan'da 2023'te başlayan savaş, Abdulfettah el-Burhan liderliğindeki ordu ile Muhammed Hamdan Dagalo komutasındaki Hızlı Destek Kuvvetleri arasında yaşanıyor.

Bu süreçte devlet otoritesi büyük ölçüde çöktü. Gümrük sistemleri dağıldı, sınır kontrolü zayıfladı ve geniş bölgeler merkezi yönetimin denetimi dışına çıktı.

Bu ortam, yasa dışı ekonomiler için son derece elverişli bir zemin oluşturdu. Kaptagon üretimi de bu boşlukta hızla büyüdü.

Üretim kapasitesindeki çarpıcı artış

2023'te ortaya çıkarılan tesislerde saatlik üretim birkaç bin hap seviyesindeyken, 2025'e gelindiğinde bu kapasitenin 100 bin hap seviyesine ulaştığı tespit edildi.

Bu artış, yalnızca yerel girişimlerle açıklanamayacak kadar büyük.

Uzmanlar, Suriye'deki eski ağların bilgi, ekipman ve insan kaynağını Sudan'a taşıdığına dikkat çekiyor.

Stratejik konum: Kızıldeniz hattı

Sudan'ın uzun ve denetimi zor sahil şeridi, kaçakçılar için büyük avantaj sağlıyor. Ülke, Kızıldeniz üzerinden Körfez pazarlarına doğrudan erişim imkanı sunuyor.

Özellikle Suudi Arabistan, kaptagonun en büyük hedef pazarlarından biri olarak öne çıkıyor.

Son yıllarda yüz milyonlarca hapın ele geçirilmesi, bu hattın aktif biçimde kullanıldığını gösteriyor.

Ucuzluk ve kolay üretim: Yayılmanın anahtarı

Kaptagonun yayılmasını hızlandıran bir diğer unsur ise üretim kolaylığı.

Bu madde, pahalı ve karmaşık tarımsal süreçler gerektiren uyuşturucuların aksine, basit kimyasal bileşenlerle üretilebiliyor. Hatta küçük ve gizli atölyelerde bile üretimi mümkün.

Bu durum, güvenlik güçlerinin mücadele kapasitesini zayıflatıyor. Çünkü artık tek bir büyük üretim merkezini değil, çok sayıda küçük üreticiyi hedef almak gerekiyor.

Savaş ve uyuşturucu ilişkisi

Araştırmalar, savaş ortamlarının uyuşturucu ekonomilerini büyüttüğünü açık biçimde ortaya koyuyor.

Devletin zayıflaması, güvenlik boşlukları ve ekonomik çöküş hem üretimi hem de tüketimi artırıyor.

Aynı zamanda bazı silahlı gruplar için uyuşturucu satışı önemli bir finansman kaynağına dönüşüyor.

Kaptagon ise bu denklemde özel bir yere sahip. Çünkü savaş ortamında 'kimyasal cesaret' olarak adlandırılan etkisi nedeniyle militanlar arasında da kullanılabiliyor.

Toplumsal etkiler: Sessiz yayılma

Sudan'da güncel ve kapsamlı veriler sınırlı olsa da özellikle gençler arasında uyuşturucu kullanımının arttığına dair güçlü işaretler bulunuyor.

Savaşın neden olduğu travma, yoksulluk ve işsizlik, insanları bu tür maddelere yöneltebiliyor.

Ayrıca sağlık sisteminin çökmesi ve bağımlılık tedavi merkezlerinin kapanması, sorunu daha da derinleştiriyor.

Küresel bir tehdit haline gelen ağ

Uzmanlara göre kaptagon ticareti artık milyarlarca dolarlık bir ekonomi haline gelmiş durumda.

Bu ağ, yalnızca üretim ve kaçakçılıkla sınırlı değil, aynı zamanda finans, lojistik ve siyasal bağlantılarla güçleniyor.

Bu nedenle Sudan'daki gelişmeler yalnızca yerel bir sorun değil. Aksine, küresel uyuşturucu haritasının yeniden şekillendiğine işaret ediyor.

Sonuç: Yeni merkez mi, geçici durak mı?

Tüm veriler, Sudan'ın kaptagon üretiminde hızla yükselen bir merkez haline geldiğini gösteriyor.

Ancak bu durumun kalıcı olup olmayacağı, savaşın seyri, devletin yeniden inşası ve uluslararası müdahalelerin başarısına bağlı olacak.

Şimdilik görünen tablo ise net: Kaptagon ortadan kaybolmadı, sadece merkez değiştirdi. (İLKHA)

Ocak 2026'dan bu yana petrol tedariki neredeyse tamamen durdu, elektrik kesintileri günlük yaşamı felce uğratıyor.

Okullar, hastaneler ve kamu hizmetleri aksıyor, gıda ve temel ihtiyaç tedariki tehlikeye giriyor.

Uzmanlar, adadaki durumun Irak'taki 13 yıllık ablukaya ve insani krize benzer bir örnek teşkil ettiğini belirtiyor.

ABD politikası: Sıkıştır ve itaat ettir

ABD, Küba'yı sosyalist devrimden beri devrim sonrası yönetimi değiştirmeye çalışıyor.

Başkan Donald Trump, Küba'yı 'İran'dan sonra hedef' olarak nitelendirerek, gerekirse askeri güç kullanabileceğinin sinyalini verdi.

Ambargo ve baskı politikaları, yalnızca hükümeti değil, 11 milyon Kübalıyı da derinden etkiliyor.

Petrol kıtlığı ve ekonomik çöküş

Küba'nın enerji ihtiyacının önemli kısmını karşılayan Venezuela ve Meksika'dan petrol akışı, ABD'nin baskısıyla kesildi.

Adada enerji krizinin derinliği, kamu hizmetlerinin aksamasına, hastanelerin ameliyat yapamamasına ve su pompa sistemlerinin durmasına yol açtı.

Turizm sektörü de çökmeye başladı; 2025 yılında ziyaretçi sayısı son 20 yılın en düşük seviyesine geriledi.

Uluslararası hukuk ve ambargo eleştirileri

ABD'nin ambargosu uluslararası hukuka aykırı kabul ediliyor.

33 yıl boyunca Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, ambargonun kaldırılması yönünde karar aldı, son oylamada 193 üyeden 165'i ambargonun sona erdirilmesini talep etti.

ABD, uyguladığı ambargoyu Küba'nın 'kaynakları tekeline aldığı' gerekçesiyle meşrulaştırmaya çalışsa da uzmanlar bu yaklaşımı eleştiriyor.

Küba'nın stratejik yanıtları

Küba hükümeti, enerji kullanımını optimize etmek ve temel hizmetleri sürdürmek için güneş enerjisi ve diğer önlemleri devreye aldı.

Rusya'dan sınırlı petrol sevkiyatı, geçici bir rahatlama sağlasa da uzun vadeli krizi çözmeye yetmiyor.

Ayrıca, hükümet siyasi esirleri serbest bırakarak diplomatik manevra alanını genişletmeye çalışıyor.

Analiz: Tarih tekrarlanıyor mu?

Irak'ta uygulanan 13 yıllık Amerikan ablukası, milyonlarca sivilin hayatını kaybetmesine ve toplumsal çöküşe yol açmıştı.

Küba'da benzer bir strateji, ABD'nin ekonomik ve siyasi baskı ile hedef ülke yönetimini zayıflatma amacını gözler önüne seriyor.

Adadaki enerji krizinin ve insani sıkıntıların boyutu, ABD'nin klasik 'sıkıştır ve itaat ettir' yaklaşımının yeni bir örneği olarak değerlendiriliyor.

Küba, Amerikan ambargosu altında sadece ekonomik değil, aynı zamanda toplumsal ve insani bir sınavdan geçiyor.

Uluslararası gözlemciler, bu krizden çıkışın, yalnızca diplomatik diyalog ve enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesiyle mümkün olabileceğini öngörüyor. (İLKHA)

Stratejik bombardıman uçakları ve sığınak delici mühimmatlar kullanılsa da bu saldırılar beklenen sonucu tam anlamıyla üretmedi.

Bunun temel nedeni, İran'ın füze altyapısını sadece depolardan ibaret kurmaması ve sistemi çok katmanlı bir yapıya dönüştürmesi olarak öne çıkıyor.

Yer altı 'füze şehirleri': Asıl güç görünmeyen yapıda

İran İslam Cumhuriyeti'nin yıllardır inşa ettiği yer altı 'füze şehirleri', savaşın gidişatını belirleyen en kritik unsurlardan biri.

Yüzlerce metre derinliğe ulaşan bu tesisler, yalnızca depolama değil aynı zamanda üretim ve fırlatma kapasitesi de barındırıyor.

Çok sayıda giriş-çıkışa sahip bu yapılar, tek bir saldırıyla etkisiz hale getirilemiyor. Bu da İran'ın füze kabiliyetini büyük ölçüde korumasını sağlıyor.

Kontrollü kullanım stratejisi: Tükenme değil tasarruf

Sahadaki en dikkat çekici noktalardan biri, İran'ın füze atış temposundaki dalgalanma.

Bu durum ilk bakışta kapasite kaybı gibi görünse de aslında bilinçli bir 'tasarruf stratejisi' olarak değerlendiriliyor.

Tahran yönetimi, özellikle gelişmiş füzeleri daha sınırlı ve yüksek değerli hedeflere karşı kullanarak uzun süreli savaş ihtimaline hazırlanıyor.

Yeniden üretim ve hızlı toparlanma kabiliyeti

İran'ın füze gücünü ayakta tutan bir diğer faktör ise üretim kapasitesi.

Aylık yüzlerce füze üretilebildiğine dair tahminler, stokların sürekli yenilendiğini gösteriyor.

Ayrıca saldırılarda zarar gören altyapının kısa sürede onarılabilmesi, sistemin sürdürülebilirliğini artırıyor.

Uydu görüntülerine yansıyan yeniden inşa faaliyetleri de bu durumu destekliyor.

Hareketli rampalar: Vurulması zor hedefler

İran'ın sabit üsler yerine mobil fırlatma sistemlerine ağırlık vermesi, askeri denklemi değiştiren unsurlardan biri.

Sivil görünümlü araçlara entegre edilen bu sistemler, tespit edilmesi zor ve hızlı şekilde yer değiştirebiliyor. Bu da hava saldırılarının etkinliğini ciddi şekilde sınırlıyor.

Düşük maliyet-yüksek etki dengesi

İran'ın stratejisinde sadece füze sayısı değil, maliyet dengesi de önemli rol oynuyor.

Görece düşük maliyetli füzeler ve insansız hava araçlarıyla yapılan saldırılar, milyonlarca dolarlık hava savunma sistemlerini devreye sokmaya zorluyor.

Bu durum, ABD ve siyonist rejim açısından uzun vadede sürdürülebilir olmayan bir maliyet baskısı oluşturuyor.

Asıl hedef: Uzun savaşta ayakta kalmak

İran İslam Cumhuriyeti'nin savaş anlayışı, hızlı zaferden ziyade uzun süre dayanabilmeye dayanıyor.

Bu çerçevede füze kapasitesinin tamamen tüketilmemesi, aksine kontrollü kullanılarak savaşın zamana yayılması hedefleniyor.

Amaç, karşı tarafın askeri ve ekonomik yükünü artırarak geri adım atmaya zorlamak. (İLKHA)

Özmen, Hazreti Muhammed'in (Sallallahu Aleyhi Vesselem) hayatından örnekler vererek, özellikle Habbab bin Eret ve Selman-ı Farisi üzerinden aktarılan hadiselerin, en ağır şartlarda dahi ümitsizliğe kapılmadan Allah'a güvenmenin önemini gösterdiğini belirtti. Hendek savaşı sırasında verilen fetih müjdelerinin zamanla gerçekleştiğini hatırlatan Özmen, günümüzde yaşanan sıkıntılara rağmen Müslümanların umutlarını kaybetmemesi ve ilahi vaade olan inancını sürdürmesi gerektiğini dile getirdi.

Müslümanların tarihi açıdan bazı dönemlerde zorluklar yaşadığını dile getiren Özmen, 'Müslümanların başlarına gelen musibet ve belalardan dolayı bazı dönemlerde moral bozukluğuna sebep olunabilir. Hatta bazı durumlarda Müslümanlar yere düşebilir, ümitsizliğe kapılabilir. Fakat Peygamber hayatına baktığımızda, böyle durumlarda Müslümanlara moral verebilecek bazı sözleri ve hadiseleriyle, o dönemdeki Müslümanlar için bir motivasyon kaynağı olduğu gibi günümüzde de moral kaynağı olduğu açıktır.' dedi.

Müslümanların zorluk zamanlarında sabırlı olmaları gerektiğini vurgulayan Özmen, 'Peygamber Efendimiz, henüz Mekke'de işkencelerin yaşandığı, Müslümanların birçok musibete uğradığı dönemde, Habbab bin Eret ile ilgili sözleriyle bunu göstermiştir. Habbab bin Eret demirciydi ve işkenceye uğramıştı. İşkenceden sonra Peygamber Efendimize gelerek, 'Ya Resulullah, artık bizim için dua etmeyecek misin?' demiştir. Bu söz önemlidir, çünkü Peygamber Efendimiz onun ne demek istediğini biliyordu. Habbab demek istiyordu ki, biz işkence altındayız, ateşle sınanıyoruz. Senin söylediğin yardım ne zaman gelecek? Peygamber Efendimiz ona şöyle cevap vermiştir: 'Sizden önceki kavimlerin etleri kemiklerinden demir taraklarla ayrılıyordu ama onlar sabrediyordu. Fakat siz sabrettiniz. Vallahi bir gün gelecek, sen Hadramut'a kadar bir süvariye bineceksin ve Allah'tan başka bir şeyden korkmayacaksınız.' Bu söz, Yemen'in İslam olması, başkentinin Müslümanların hakimiyetine girmesi ve Hadramut'a kadar olan bölgenin İslamiyetin hakim olacağı müjdesini taşır.' şeklinde konuştu.

Zorluklarla mücadelede Resûlüllah'ın hayatından örnekler veren Özmen, 'Aynı müjdeyi Hendek savışında da görürüz. Ebu Süfyan komutasında 10 bin kişilik bir ordu gelmiş, Yahudiler ve bazı aşiretler de paralı asker tutmuştu. Bütün bunlar bir araya gelmiş, içeride de Kureyze Yahudilerinin ihanetiyle karşılaşmışlardı. Peygamber Efendimiz ise içeride 3 bin kişiyle savunma yapıyordu. Görünen tek engel bir hendekti. Hendek kazılırken büyük bir taş çıkmıştı ve kırılamıyordu. Selman-ı Farisi, Peygamber Efendimize durumu bildirdi. 'Biz bu kayayı kıramıyoruz.' Peygamber Efendimiz geldi, üç darbede kayayı kırdı ve her darbe ile bir yerin fethini müjdeledi. Birinci darbede, 'Bu Bizans'ın fethi.' İkinci darbede, 'Bu İran'ın fethi.' Üçüncü darbede, 'Bu Yemen'in fethi.'' ifadelerine yer verdi.

Güven ve inancın zafere giden yolun üzerinde olduğunu belirten Özmen, 'Bu, bugün mecazi olarak Amerika, Rusya ve Çin'in fethi gibi düşünülebilir. Tarihi süreçte İran'ın, Bizans'ın (İstanbul 1453) ve Yemen'in fethedildiğini biliyoruz. O dönemde ne Habbab bin Eret, ne Selman-ı Faris-i ne de diğer sahabeler Peygamber Efendimize 'Ya Resulallah, gerçekten olacak mı?' dememiştir. 'Ya Rasûlullah, biz her gün işkenceye maruz kalıyoruz, her gün birimiz şehit oluyor. Böyle bir durumda Serah'dan Hadramut'a kadar tüm bu yerlerin İslam'a hakim olacağını söylemek mümkün müdür? Biz 3 bin kişilik bir güçle, içeride ihanetçilerin olduğu ve 10 bin kişiye karşı savunma yapmak zorundayız. Bu arada İran'ın, Yemen'in ve Bizans'ın fethedilmesinden söz ediyorsunuz. Gerçekten olacak mı? Biz burada tabiri caizse abdestten sırayla gidiyoruz. Zaten Yahudiler bunu dillerine dolamış durumdalar. 'Adamlar tuvalete bile sırayla gidiyor ama İran ve Bizans'ın fethinden bahsediyor' diyorlar. Münafıklar da bunu kullanıyor.'' diye konuştu.

Sözlerine son olarak, Allah Resûlü'nün hayatından örnek alınmasının Müslümanlar açısından bir moral kaynağı olduğunu söyleyen Özmen, 'Ama hiçbir sahabe Peygamber Efendimize güvenen, ona iman eden ve onu her şeylerinden üstün tutan insanlar, 'Ya Rasûlallah, bu olacak bir şey midir?' demedi. Demek ki Peygamberin öğütlerini esas alırsak, Müslümanların saldırıya uğradığı, Gazze'de, İran'da, Suriye'de ve başka coğrafyalarda katledildiği dönemlerde bile, bu zamanın ardındaki geleceği göreceğiz ve Peygamber Efendimizin verdiği müjdelerin önümüzde de geçerli olduğuna inanacağız. Bu, Peygamber Efendimizin sözlerine iman eden Müslümanların, zor zamanlarda ümitsizliğe kapılmamaları, sabretmeleri ve zaferin mutlaka kazanılacağına inanmaları gerektiğini gösterir.' dedi. (İLKHA)

Şeyh Yasin'in adı 22 Mart 2004'ün erken saatlerinde siyonist işgal kuvvetlerin tarafından suikasta uğramasına kadar 1960'lı yıllardan itibaren direniş ve direnişi teşvik etme fikriyle özdeşleşti.

Tüm tutumları ve düşüncelerinde bu çizgiyi benimseyerek, işgale karşı direniş fikrinin 'manevi lideri' haline geldi. Bu durum, örgütünün 1980'li yılların başlarında sahada fiilen direniş göstermesinden bile önce geçerliydi.

Felçli olmasına rağmen Filistin davasının yükünü omuzlayan ve işgalci siyonistlerin korkulu rüyası olan Filistin İslami Direniş Hareketi'nin (HAMAS) kurucusu ve manevi lideri Şeyh Ahmed Yasin'in şehid edilmesinin üzerinden 22 yıl geçti.

Filistin'in Askalan şehrinin el-Cevra köyünde 1937 yılında dünyaya gelen Şeyh Yasin, 3 yaşındayken babasını kaybetti. Babasının vefatından sonra annesinin ve kardeşlerinin himayesinde büyüdü.

1948 yılında siyonistlerin Filistin'in büyük bir bölümünü işgal etmesi üzerine ailesi Gazze şehrine göç eden Şeyh Yasin, 1952 yılında Gazze'de İmam Şafii Okulu'nda ilköğrenimini tamamladı. 1952 yazında bir yüzme etkinliği esnasında kafasının üstüne düştü ve boyun kemiği kırıldı. Bu yüzden vücudu felç oldu.

Er-Rihal Ortaokulu'nda ortaöğrenimini, 1958 yılında Filistin Lisesinde ise lise eğitimini tamamlayan Ahmed Yasin, liseyi bitirdikten sonra bazı ilim adamlarından özel dersler aldı. Bunun yanı sıra kendi özel çalışmalarıyla da kendini çok iyi yetiştirdi. Bir dönem El Ezher'de de eğitim gördü. Çevresinde zeki ve kültürlü biri olarak tanındı. Özel öğrenimini tamamladıktan sonra öğretmen olarak görev aldı.

Filistin'in tamamının 1967'de siyonistler tarafından işgal edilmesinin ardından Şeyh Ahmed Yasin'in, halkı bilinçlendirmede önemli rolü oldu. Gazze'de İslam Merkezi'ni kurmasından sonra iyice tanındı ve Filistin'in her tarafında adı duyulmaya başlandı. Bu durum, işgal rejimini son derece rahatsız etti. Bu yüzden onu defalarca sözde polis merkezine çağırdılar.

Zindan ve direniş

Şeyh Ahmed Yasin ve beraberindeki birçok kişi, 1984 yılında haklarında yürütülen soruşturmalar kapsamında 'israil devletini yıkmak yerine İslam devleti kurmak' gerekçesiyle siyonist mahkemelerince 13 yıl hapse mahkûm edildi. Ancak on bir ay sonra Filistinlilerle işgalciler arasında yapılan esir değişiminde serbest bırakıldı.

Ahmed Yasin 1987 yılında Filistin'de İslami sahada çalışan ve Mısır'da eğitim aldığı sırada Müslüman Kardeşler Cemaati'nin düşüncelerini benimseyen Abdulaziz Rantisi ve birkaç liderle birlikte, Filistin'i kurtarmak ve işgalcilerle savaşmak amacıyla Gazze'de İslami bir direniş hareketinin kurulmasına karar verdi. Kurdukları bu oluşuma HAMAS, yani 'Hareket'ul Mukavemet'il İslamiyye/İslami Direniş Hareketi' ismini verdiler.

Siyonist işgal rejimi, 18 Mayıs 1989 tarihinde Ahmed Yasin'i yeniden zindana attı. Onunla birlikte HAMAS mensubu pek çok kimseyi de alıkoydu. Bu girişim, 1987'de başlayıp dünya çapında adını duyuran Filistin İntifadası'nı durdurmayı amaçlıyordu. Ancak işgal rejimi, umduğunu bulamadı ve bu durum, olayları daha da şiddetlendirdi.

Uzun oyalamalardan sonra 3 Ocak 1990 tarihinde sözde mahkeme önüne çıkarıldı. Mahkemeye çıkarılan Şeyh Yasin, 15 ayrı suçlamadan yargılandı. Şeyh Yasin, mahkeme heyetine, 'Bu mahkeme kanuni olarak beni yargılama hak ve yetkisine sahip değildir. Çünkü bu mahkeme işgalciler tarafından kurulmuştur. Dolayısıyla tamamen gayri meşru ve kanundışıdır.' diyerek onurlu bir duruş sergiledi.

16 Eylül 1991 tarihinde askeri mahkemelerden biri onu 15 yıl hapse ek olarak müebbet hapse mahkûm etti. Kendisine yapılan suçlamalar arasında, siyonist askerleri kaçırma ve öldürmeye teşvik ve tahrik, HAMAS ile bu hareketin güvenlik ve askeri kanatlarını oluşturma da vardı.

HAMAS'ın askeri kanadı İzzeddin el Kassam Tugayları, Ahmet Yasin ile diğer tutukluları serbest bıraktırma girişiminde bulundu. Bunun için 13 Aralık 1992 tarihinde Kudüs yakınlarında bir siyonist asker kaçırıldı. Bu askerin serbest kalması karşılığında işgal zindanlarında esir olanların serbest bırakılmasını talep ettiler. Siyonist rejim bu teklifi reddetti ve askerin tutuklu bulunduğu yere baskın düzenledi. Baskın sırasında kaçırılan askerle saldırıyı yapan işgal ordusu birliğinin komutanı öldü.

'İşgal rejimini muhatap kabul etmiyorum'

Siyonist hakimler tarafından Şeyh Yasin'e müebbet hapis cezası verildi. Daha sonra işgalciler, Ahmet Yasin'i serbest bırakılmasına karşılık özerklik anlaşmalarını kabullenmesini şart koştu. Bunun üzerine Şeyh Yasin 'Bana dışarı çıktığımda karpuz yemememi şart koşsanız bile yine kabul etmem. Çünkü ben işgal rejimini muhatap kabul etmiyorum ki onun şartını kabul edeyim.' cevabını verdi.

Şeyh Ahmed Yasin, 8 yıl süren zindan hayatı boyunca kararlılığından hiçbir taviz vermedi ve siyonist rejimi muhatap kabul etmeme konusundaki tutumunu değiştirmedi.

Direniş düşüncesi

Şeyh Yasin, 1960'lı yıllardan itibaren direniş kültürünü sözlü ve fiili olarak yaymada büyük bir rol oynadı ve sürekli olarak ona teşvik etti. Engelli olmasına rağmen gençleri işgale karşı direnişe teşvik etmek için sürekli çağrılarda bulundu, onları hem maddi hem de manevi olarak destekledi.

Şehit Şeyh Yasin, 40 yılı aşkın süre boyunca İslami hareketin liderliğini yürütmesinin yanı sıra, direniş düşüncesini ve kültürünü örgütsel bir yapıdan önce halk arasında yaymaya çalıştı. Kendi örgütü dışında da Filistinli silahlı grupları para ve silahla destekledi, onları güçlendirmeye özen göstererek işgalcinin onlardan korkmasını sağladı.

Ayrıca, geçirdiği sayısız esaret, takip ve suikast girişimlerine rağmen; hastalıkları, zayıf bedeni ve tam felçli olması Ahmed Yasin'i Filistin, Arap dünyası ve İslam dünyasında ilham verici bir sembol haline getirdi. Onun mücadelesi, Filistinli gençler üzerinde derin bir etki bıraktı.

HAMAS'ın, birinci ve ikinci intifadalar sırasında silahlı direnişte ön plana çıkması ve direniş yöntemlerini sürekli geliştirmesi, işgalci rejimi büyük ölçüde tehdit etti. Bu nedenle işgal, hareketi ortadan kaldırmak için öncelikle kurucusu Şeyh Ahmed Yasin'i hedef aldı.

Şeyh Ahmed Yasin'e suikast girişimleri

Siyonist rejim 15 Aralık 2001'de başlattığı geniş çaplı bir saldırı hareketiyle, özellikle HAMAS üzerinde etkili olmaya çalışırken, bu saldırı esnasında Şeyh Ahmet Yasin'in içinde bulunduğu cami, işgal ordusunun füzelerine hedef oldu fakat Ahmed Yasin bu saldırıdan da yara almadan kurtuldu.

2003 Eylül'ünde HAMAS liderlerinin toplantı yaptığı bir yeri işgalciler bombaladı ve Şeyh Yasin, bu bombardımandan elinden hafif bir yara alarak kurtuldu.

İşgalciler bir defasında, bir tanıdığının ziyaretinde bulunduğu sırada gittiği evi tespit ederek F-16 tipi uçaklardan füzeler fırlattı. O saldırıda yardımcısı İsmail Heniyye'yle birlikte ziyaret ettiği apartman katı yıkılmasına rağmen Şeyh Yasin ve Heniyye mucizevi bir şekilde kurtuldu.

Suikast kararı

İşgal yönetimi, Şeyh Yasin'i birçok silahlı saldırının planlayıcısı olduğu ve fedai eylemcileri gönderdiği iddiasıyla öldürme kararı aldı. İşgalin propaganda mekanizması, bu suikastı haklı göstermek için yoğun bir çaba harcadı. Nihayetinde, dönemin siyonist Başbakanı Ariel Şaron'un yönetiminde bu suikast gerçekleşti.

Şeyh Yasin'in katledildiği dönemde, Şaron Gazze'deki yerleşim birimlerini tahliye etmeyi ve bölgeden çekilmeyi planlıyordu. Ancak, işgalin direniş nedeniyle geri çekildiği algısını yıkmak için bu suikastı düzenleyerek, işgali bir 'zafer' gibi göstermeye çalıştı.

Siyonist askeri yetkililer, Şeyh Yasin'in suikastını bir 'kahramanlık' eylemi gibi sundular. İşgal ordusunun 'herhangi bir Filistinliye ulaşabilecek güce sahip olduğu' algısını içeren askeri açıklamalar, suikastı 'dramatik bir oylama, kaçırılmış bir fırsat, gergin bir bekleyiş' gibi sinematik ifadelerle tanımladı.

Ancak gerçek şu ki, hedef alınan kişi ne bir sığınakta saklanan bir direnişçi ne de bir savaşçıydı. O, neredeyse tamamen kör, üçte ikilik işitme kaybı olan, birçok hastalıkla mücadele eden, hareket kabiliyeti yalnızca tekerlekli sandalyesiyle evinden camiye gitmekle sınırlı olan yaşlı bir adamdı.

'Allah yolunda şehitlik en yüce arzumuzdur'

Şeyh Ahmed Yasin, Müslüman Kardeşler'in terbiyesiyle yetişmiş bir önderdi. Bu cemaatin eğitim sisteminde tüm müntesiplere ezberletilen ve özümsetilen temel ilkelerden biri de 'Allah yolunda şehit olmak en yüce arzumuzdur' ilkesidir.

Şeyh Ahmed Yasin, herkesin bildiği gibi tekerlekli sandalyeye mahkûm, felçli bir insandı. Ama işgalci siyonistler onun bu haline rağmen iman gücü ve kararlılığı ile direnişçileri sürekli cesaretlendirdiğini görüyor, bu yüzden varlığına tahammül edemiyorlardı. Dolayısıyla onu tasfiye etmek için birçok kez plan yaptılar. Bazılarında başarılı olamadılar, bazılarında da doğacak sonuçtan korktukları için çekingen davrandılar.

Ahmed Yasin, 22 Mart 2004 tarihinde tekerlekli sandalyesiyle sabah namazını kıldığı camiden çıkarken siyonist rejim hava kuvvetlerine bağlı apaçi helikopterler tarafından atılan füzelerle şehit oldu.

Şeyh, şehit edilerek cihad ve direnişle dolu hayatını noktaladı. Böylece, Filistin halkının mücadelesini canlandıran bir yol çizdi ve 'Hayat direniştir' ilkesini kökleştirdi.

Güçlü bir öngörü: 'israil 2027'de yıkılacak'

Şeyh Yasin, geride yalnızca bir mücadele mirası değil, aynı zamanda yıllar sonrasını işaret eden güçlü bir öngörü de bıraktı. 1999 yılında El Cezire'ye verdiği röportajda, işgalci rejimi israilin varlığının sonuna dair dikkat çeken bir takvim paylaşmıştı: 2027.

Şeyh Yasin'in bu öngörüsü, günümüzde artan direniş ve bölgedeki jeopolitik sarsıntılarla birlikte her geçen gün daha fazla tartışılır hale geliyor.

Peki, bu sözlerin dayandığı temel nedir ve Şeyh Yasin bu kesin ifadeyi nereden almaktadır?

Şeyh Ahmed Yasin, israilin yıkılacağı 2027 tarihini tesadüfi bir tarih olarak değil, Kur'an'daki 'kırk yıl' kavramına dayandırarak açıklamıştır. Bu perspektife göre, her 40 yılda bir nesiller değişmekte ve tarihte önemli dönüm noktaları yaşanmaktadır. Şeyh Yasin bu döngüyü şu şekilde özetlemiştir:

Birinci 40 Yıl: Filistin halkının topraklarından sürüldüğü ve 'Nakba' (Büyük Felaket) olarak bilinen trajedinin yaşandığı dönemdir.

İkinci 40 Yıl: 1987'de başlayan ve taş atan çocukların sembolleştiği Birinci İntifada ile başlayan, çatışma, direniş ve intifadaların damga vurduğu dönemdir . Şeyh Yasin, bu dönemi direnişin olgunlaştığı ve işgalcilere karşı savaşın arttığı bir evre olarak tanımlamıştır.

Üçüncü 40 Yıl (2027-…): İşte Şeyh Yasin'e göre bu dönem, işgalin varlığının sona ereceği ve 'özgürleştirici nesil' in zaferine sahne olacak dönemdir.

'Zulüm üzerine kurulan hiçbir devlet beka etmez'

Şeyh Yasin'in bu öngörüsünün temelinde sadece kronolojik bir takvim değil, aynı zamanda güçlü bir adalet inancı yatmaktadır. israilin kuruluş felsefesini 'zulüm ve gasp' üzerine oturtan Şeyh Yasin, bu temelin kendi kendini yok etmeye mahkûm olduğunu sürekli vurgulamıştır.

Bugün, 2026 yılında, Şeyh Ahmed Yasin'in işaret ettiği 2027 yılına yaklaşırken, Filistin toprakları yine ateş çemberinin ortasında. 7 Ekim 2023'te başlayan 'Aksa Tufanı' operasyonu, birçok yorumcu tarafından Şeyh Yasin'in bahsettiği 'zulüm üzerine kurulu gücün' kırılganlığının bir göstergesi olarak değerlendiriliyor. Şeyh Yasin, bedeni şehadetle aramızdan ayrılsa da, geride bıraktığı bu güçlü vizyon, bugün hala direnişin yolunu aydınlatan bir ışık olmaya devam ediyor. (İLKHA)

Geçişin riskli hale gelmesi yeterli

Gerçekten kapanmasa da geçişin yüksek riskli hale gelmesi yeterli oluyor. Kaza, karşılıklı tehditler veya deniz ve kara saldırıları, gemi şirketlerini rotalarını değiştirmeye veya geçişi ertelemeye zorluyor. İran'ın kuzey kıyısında deniz ve füze kapasitesine sahip olması, nakliye trafiğinde gecikmelere ve hacim kayıplarına yol açıyor.

ABD daha dayanıklı, Avrupa kırılgan

ABD, büyük üretici konumunda olduğundan arz şoklarına daha dayanıklı. Stratejik rezervlerden çekiş veya üretim artışı ile fiyat dalgalanmaları yönetilebiliyor. Ancak artan akaryakıt fiyatları iç politik baskıya dönüşebiliyor. Avrupa ise enerji tedarikinde daha kırılgan durumda. Rusya'dan gelen uzun dönemli, istikrarlı akışın azalması sonrası, Avrupa kısa vadeli LNG piyasasına bağımlı hale geldi. Bu durum, fiyat dalgalanmalarına ve ekonomik gerilimlere yol açabiliyor.

LNG tedarikinde sınırlı esneklik

LNG tedariki ve yeniden gazlaştırma kapasitesinin sınırlılığı, Avrupa ülkelerinin arz boşluklarını hızla telafi etmesini güçleştiriyor. Boğazdaki herhangi bir aksama, fiyat baskısını artırarak küresel piyasalarda rekabeti kızıştırıyor.

Rusya ekonomik ve jeopolitik avantaj elde ediyor

Bu ortamda, Rusya yüksek fiyatlardan ekonomik avantaj sağlıyor. Küresel arzın daralması veya gecikmesi, alternatif kaynak arayan alıcılar için Rus ham petrolünü daha cazip kılıyor. Moskova, gemi ve nakliye ağları aracılığıyla arzı yönlendirebilme esnekliğine sahip, bu da Rusya'ya finansal ve jeopolitik alan kazandırıyor.

Asya ülkeleri ve enerji talebi

Asya ülkeleri, özellikle Hindistan ve Çin, enerji talebinin merkezi konumunda bulunuyor. Hürmüz Boğazı'ndaki aksama, bu ülkelerin enerji maliyetlerini doğrudan etkiliyor ve Rus ham petrolüne yönelmelerini hızlandırıyor. Çin, stok ve tedarik çeşitlendirmesiyle etkileri bir ölçüde azaltabilirken, Hindistan fiyat baskısına daha duyarlı.

Avrupa'nın zorlu sınavı ve risk bölgesi

Avrupa'nın Rus enerji sektörüne uyguladığı yaptırımlar da zor bir sınavla karşı karşıya. Pazarın daralması, fiyatların yüksek seyretmesi ve alternatiflerin sınırlı olması, enerji güvenliği planlarını karmaşıklaştırıyor. Hürmüz Boğazı'ndaki olası riskler, sadece nakliye kesintisi değil, enerji maliyetlerinde küresel etkiler oluşturacak bir 'risk bölgesi' oluşmasına neden oluyor.

Batı baskı altında, Moskova avantajlı

Bu gelişmeler, Batı'ya ekonomik ve politik baskı yaparken, Rusya'ya daha yüksek fiyatlar, artan talep ve jeopolitik hareket alanı olarak yansıyor; enerji ve küresel politika dengeleri bu süreçte Moskova lehine şekilleniyor. (İLKHA)

Bir liderin(!) bir savaşı bu kadar açık biçimde kişisel bir hedefle ilişkilendirmesi nadir görülen bir durumdu. Bu açıklama, saldırının yalnızca 'güvenlik' gerekçeleriyle değil, uzun yıllardır savunulan daha geniş bir stratejik hedefle bağlantılı olduğunu ortaya koydu.

Netanyahu, onlarca yıldır ABD Kongresi'nde yaptığı konuşmalarda İran'ın 'nükleer silaha sadece aylar uzaklıkta olduğu' iddiasını gündemde tutuyordu. Ancak birçok Amerikan istihbarat raporu İran'ın nükleer silah üretme programı yürütmediğini belirtmişti.

Bu nedenle bazı uzmanlar, meselenin hiçbir zaman yalnızca 'nükleer tehdit' olmadığını belirtiyor.

'Büyük israil' fikrinin üç boyutu

Analistlere göre Netanyahu'nun stratejisinin merkezinde 'Büyük israil' anlayışı bulunuyor. Bu yaklaşım üç temel boyut üzerinden şekilleniyor.

Birincisi, Filistin devletinin tamamen ortadan kaldırılması.

Gazze'de yaşanan ağır yıkım ve devam eden saldırılar, bölgenin fiilen dış yönetim mekanizmalarıyla kontrol edilmesi anlamına geliyor. Batı Şeria'da ise yerleşimlerin genişletilmesi ve idari ilhak adımları Filistin topraklarının giderek işgal edilmesini ve daraltılmasına yol açıyor.

Bu tablo, 'iki devletli çözüm'ün yalnızca tıkanmadığını, fiilen ortadan kaldırılmaya çalışıldığını gösteriyor.

Bölgesel askeri üstünlük hedefi

Stratejinin ikinci boyutu ise Orta Doğu'da askeri üstünlüğün tek elde toplanması.

Son yirmi yılda bölgedeki birçok devlet ciddi şekilde zayıfladı. Irak 2003 işgaliyle parçalandı. Suriye uzun yıllar süren savaşla büyük bir yıkım yaşadı. Lübnan ve Yemen ise sürekli çatışmaların içinde kaldı.

Bu tabloda İran, siyonist rejim karşısında stratejik caydırıcılık kapasitesine sahip son büyük bölgesel aktör olarak görülüyordu.

İran İslam Cumhuriyeti'ne yönelik saldırıların bu nedenle yalnızca askeri değil, aynı zamanda bölgesel güç dengelerini değiştirmeyi hedefleyen bir hamle olduğu değerlendiriliyor.

Tartışmalı sınır söylemi

Stratejinin üçüncü boyutu ise genişleme fikri.

Siyonist rejim içindeki bazı siyasetçiler ve Batılı destekçileri, sınırların sözde dini metinlerde yer alan coğrafi referanslara dayanabileceğini savunan açıklamalar yapıyor. Bu söylem, Orta Doğu'da Nil'den Fırat'a uzanan geniş bir alanın ideolojik olarak 'tarihi sınırlar' içinde görüldüğü iddialarını gündeme getiriyor.

Bugün siyonist rejimin Suriye ve Lübnan topraklarında askeri varlık göstermesi ve Gazze'nin büyük bölümünü kontrol altında tutması, bu tartışmaları daha da büyütmüş durumda.

Arap dünyasının çıkmazı

Bu gelişmeler Arap dünyasında da ciddi bir tartışmayı beraberinde getiriyor.

Son yıllarda bazı Arap ülkeleri ile siyonist rejim arasında imzalanan 'İbrahim Anlaşmaları', barış ve ekonomik iş birliği söylemiyle sunulmuştu. Ancak birçok analist, bu anlaşmaların Filistin meselesini arka plana iten siyasi düzenlemeler olduğunu belirtiyor.

ABD'nin bölgedeki askeri üsleri, silah anlaşmaları ve güvenlik ittifakları da Orta Doğu'daki siyasi dengeleri doğrudan etkileyen unsurlar olarak görülüyor.

İran ve Körfez için yeni denklem

Uzmanlara göre bölgede kalıcı bir istikrarın oluşması için İran İslam Cumhuriyeti ile Körfez ülkeleri arasında daha güçlü diplomatik ilişkiler kurulması kritik önem taşıyor.

Son yıllarda başlayan İran-Körfez yakınlaşması, bölgedeki gerilimleri azaltabilecek önemli bir adım olarak görülüyordu. Ancak ABD ve siyonist rejimin İran'a yönelik saldırıları bu süreci yeniden belirsizliğe sürükledi.

Orta Doğu için kritik eşik

Bugün Orta Doğu'da yaşanan gelişmeler yalnızca bir askeri çatışma olarak görülmüyor. Birçok analiste göre bölge, onlarca yıldır inşa edilen siyasi ve askeri düzenin kırılma noktasına yaklaşmış durumda.

Netanyahu'nun 'kırk yıllık hayal' sözleri bu nedenle yalnızca kişisel bir açıklama değil, Orta Doğu'daki güç mücadelesinin geldiği noktayı gösteren sembolik bir ifade olarak değerlendiriliyor.

Bu noktada asıl soru ise şu: Bölge ülkeleri siyonist rejimi durduracak ve yeni bir güç dengesi kurabilecek mi, yoksa Orta Doğu uzun süreli bir çatışma dönemine mi sürüklenecek? (İLKHA)

28 Şubat sabahı Tahran'da bir vatandaş navigasyon uygulamasını açtığında bulunduğu yerden yaklaşık 900 kilometre uzakta gösterildiğini fark etti. Uygulamayı kapatıp yeniden denediğinde sonuç değişmedi. Bir arkadaşını aramak istediğinde ise telefonunda ne internet ne de şebeke olduğunu gördü.

Aynı saatlerde İran'ın güneyindeki Minab kentinde bulunan kız ilkokulu 'Şecere-i Tayyibe'nin ABD ve siyonist rejimin saldırısında yıkıldığı ve çoğu küçük kız öğrencilerden oluşan 165 kişinin hayatını kaybettiği bildirildi. Ancak internet ve iletişim kesintileri nedeniyle birçok kişi saldırıdan saatlerce haberdar olamadı.

Uzmanlara göre bu durum tesadüf değildi. İnternet kesintilerini izleyen NetBlocks verilerine göre İran'daki bağlantı seviyesi kısa süre içinde normalin yalnızca yüzde 4'üne düştü ve birkaç saat sonra neredeyse tamamen kesildi. Cloudflare verileri de sabah saatlerinde ülke genelinde internetin fiilen sıfır noktasına indiğini gösterdi.

Aynı zaman diliminde Basra Körfezi'nde de olağanüstü bir durum yaşandı. Deniz istihbarat şirketi Windward'ın verilerine göre Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Umman ve İran çevresindeki sularda 24 saat içinde 1100'den fazla geminin GPS ve otomatik tanımlama sistemleri karıştırıldı. Bazı gemiler izleme ekranlarında havaalanlarında veya nükleer tesislerin yanında görünür hale geldi.

Uzmanlar bu olayların modern savaşın en tehlikeli yönlerinden biri olan elektronik savaşın parçası olduğunu belirtiyor. Elektronik savaş, radarlar, GPS sinyalleri, telefon şebekeleri, internet altyapısı ve askeri iletişim sistemleri gibi elektromanyetik spektrumda çalışan tüm sistemleri hedef alabiliyor.

Bu saldırıların üç temel yöntemi bulunuyor. İlki 'karıştırma' olarak bilinen jamming. Bu yöntemde belirli frekanslar yoğun elektronik gürültüyle doldurularak gerçek sinyallerin alınması engelleniyor. Sonuç olarak radarlar hedef göremiyor, telefonlar sinyal bulamıyor ve GPS sistemleri çalışamaz hale geliyor.

İkinci yöntem ise 'sinyal sahteciliği' yani spoofing. Bu yöntemde saldırgan gerçek GPS sinyallerini taklit eden sahte sinyaller gönderiyor. Alıcı cihazlar bu sinyalleri gerçek zannederek yanlış konum gösteriyor. Körfez'de yüzlerce geminin yanlış yerde görünmesinin nedeni de bu yöntem olarak gösteriliyor.

Üçüncü yöntem ise doğrudan siber saldırılar. Bu saldırılarda haber siteleri, iletişim ağları ve veri altyapıları hedef alınıyor. İran'da saldırı saatlerinde resmi haber ajansları ve medya sitelerinin büyük bölümünün erişilemez hale gelmesi bu saldırıların sonucu olarak değerlendiriliyor.

Uzmanlara göre elektronik savaşın en tehlikeli tarafı, siviller ile askeri hedefler arasında ayrım yapamaması. Bir askeri radar karıştırıldığında aynı frekansları kullanan sivil telefonlar, ambulanslar, uçaklar ve gemiler de etkileniyor.

Bu nedenle modern savaşlarda elektronik saldırılar çoğu zaman ilk aşama olarak kullanılıyor. Amaç, hedef ülkenin radarlarını, iletişimini ve bilgi akışını felç ederek savunma sistemlerini kör hale getirmek.

ABD'nin bu alanda kullandığı en önemli platformlardan biri EA-18G Growler elektronik harp uçağı. Bu uçakların görevi hava savunma radarlarını karıştırmak ve onları çalışamaz hale getirmek. F-35 savaş uçakları ise gelişmiş elektronik sensörleri sayesinde düşman radarlarını tespit edip konumlarını belirleyebiliyor.

Bu iki sistem birlikte kullanıldığında önce radarların yerleri belirleniyor, ardından yoğun elektronik karıştırma uygulanıyor ve savunma sistemleri hedef haline getiriliyor.

Ancak uzmanlar İran'ın da elektronik savaş konusunda ciddi kapasitelere sahip olduğunu vurguluyor. Özellikle Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı'nda geçmiş yıllarda yüzlerce geminin GPS sinyallerinin karıştırıldığı rapor edilmişti.

2025 yılında bölgede yaklaşık 3 bin geminin GPS sinyallerinin karıştırıldığı ve Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğinin kısa sürede yüzde 20 azaldığı bildirildi. Bu durum dünya petrol ticaretinin önemli bir kısmının geçtiği bölgede ciddi güvenlik endişelerine yol açtı.

Uzmanlar günümüzde savaşın yalnızca silahlarla değil, veri ve sinyallerle de yürütüldüğünü söylüyor. Akıllı telefonlar, navigasyon sistemleri ve internet ağları modern yaşamın vazgeçilmez araçları haline gelmiş olsa da aynı zamanda savaşın görünmeyen cephesine dönüşebiliyor.

Bu nedenle birçok güvenlik uzmanı, büyük güçler arasındaki savaşlarda sivillerin en büyük risklerinden birinin artık bombalar değil, iletişim ağlarının çökmesi ve dijital sistemlerin kontrol altına alınması olduğunu belirtiyor. Çünkü telefonlar, navigasyon sistemleri ve internet kesildiğinde insanlar yalnızca haber alamamakla kalmıyor, aynı zamanda nerede olduklarını ve sevdiklerinin hayatta olup olmadığını bile öğrenemiyor. (İLKHA)

1966 yılında babasının fahri imamlık yaptığı Van'ın Özalp İlçesi'nin Yünkuşak köyünde dünyaya gözlerini açan Molla Gıyaseddin, 1974 yılında memleketi Batman'ın Gercüş ilçesine yerleşti. Eğitim hayatına burada başlayan Molla Gıyaseddin, okul çıkışlarında Kur'an-ı Kerim eğitimini almak için camiye giderdi. Çocukluk yıllarında camiye ve cemaate olan bağlılığı, okuldaki başarısı ve güzel ahlakı, büyükleri ve arkadaşları tarafından hep takdir edildi.

İlk, orta ve liseyi Gercüş'te tamamlayan Molla Gıyaseddin, liseden sonra Siirt, Gercüş, Silvan, Ergani, Cizre ve Sason'da bulunan farklı medreselerde eğitim aldı. Bir yandan medrese eğitimi alan Molla Gıyaseddin, öte yandan Mardin İmam Hatip Lisesi'nde fark derslerini vererek İmam Hatip Lisesi diplomasını aldı.

1990 yılında girdiği imamlık sınavını kazandı. Zeki, ahlaklı ve başarısıyla dikkat çeken Molla Gıyaseddin, çevresi ve arkadaşları tarafından sevilen biriydi. İslami davaya olan sadakati, arkadaşlarıyla olan uyumu, güler yüzlülüğü, Kur'an okuyan gençlere olan düşkünlüğü, cami ve cemaate olan bağlılığı arkadaşlarını kendisine imrendiriyordu.

Gençlerin İslami bir ahlakla yetişmesi için çabalıyordu

Bir dönem esnaflık da yapan Molla Gıyaseddin, gençlerin İslami bir ahlakla yetişmesi için çaba sarf ederek bu uğurda hiçbir fedakarlıktan geri durmadı. İmamlık sınavını kazandıktan sonra üç yıl kadro bekledi ve sonra 1993 yılında Bitlis'in Tatvan ilçesinde müezzinlik görevine başladı. Göreve başlar başlamaz gençleri camiye yönlendirmeye çalışan Molla Gıyaseddin, kısa süre içerisinde onlarca talebeyi camide bir araya getirerek kendilerine Kur'an dersi başta olmak üzere birçok İslami dersler vermeye başladı. Davudi sesiyle okuduğu Kur'an-ı Kerim ve ezanıyla Tatvanlıların gönüllerini fethetti.

Molla Gıyaseddin'in hizmetleri, şer odaklarını rahatsız etti

Tatvan'da yaptığı İslami çalışmalar, güzel ahlakı ve çocuklara verdiği önem, kısa sürede herkes tarafından öğrenildi. Tatvanlıların gıptayla baktığı Molla Gıyaseddin'in bu çalışmaları, şer odaklarını rahatsız etti. Çalışmalarını hazmedemeyen şer odakları, camide onun çevresinde birleşerek, Kur'an halkalarına katılan çocukların ailelerini, çocuklarını camiye göndermemeleri konusunda tehdit etmeye başladı. Tehdit, sindirme ve yıldırmalarla Molla Gıyaseddin'in azmini kıramayan devletin derin odakları, son çare olarak Molla Gıyaseddin'i katletmeye karar verdi.

Karanlık eller, Kürdistan coğrafyasında uyguladıkları zulüm ve katliamların başka bir sahnesini Tatvan'da da sergiledi. Onu katledip, yüzlerce Müslüman Kürt'ün kanına girmiş PKK görünümünü vermek suretiyle Tatvan'da yeni bir çatışma süreci başlatmak istediler. Bu hain planlarını devreye koyan şer odakları, Bitlis Cezaevinde yatmakta olan Murat Kurtboğan isimli bir itirafçıyı cezaevinden çıkarıp, Nurettin isimli PKK itirafçısıyla birlikte ellerine silah vererek Molla Gıyaseddin'i katletmelerini isterler.

Molla Gıyaseddin, tarih 24 Şubat 1994'ü gösterdiğinde, cami cemaatine teravih namazını kıldırdıktan sonra, hain pusudan habersiz bir şekilde evinin yolunu tutar. Hainler akşamın karanlığından faydalanarak Molla Gıyaseddin'i çapraz ateşe alırlar. Karanlığın sessizliğini tekbir sesleriyle bozan Molla Gıyaseddin, ruhunu Rabbine teslim eder. Daha 28 yaşındayken İslami hayatı benimsediği ve yaşatmaya çalıştığı için şer odaklar tarafından kurulan pusuda katledilir.

Şehidin kardeşi: 'Düğün yapacağız derken, onun şehadet haberini aldık'

Şehit Molla Gıyaseddin'in kardeşi Mahmut Barlak, 2018 yılında İLKHA'ya özel açıklamalarda bulunmuş, kardeşini şehit eden insanların kim olduğunun ortaya çıkmasına rağmen onlarla ilgili herhangi bir işlem yapılmadığını vurgulamıştı. Mahmut Barlak, konuşmasının devamında şunları söylemişti:

'Onlara tetiği çektiren, tetiği çeken insanlar o dönemin karanlık güçleridir. Devletin JİTEM, Ergenekonvari ve şu anki FETÖ'nün hepsinin kardeşimin kanında parmağı vardır. O tetikçilere kurşunu çektiren insanlar şu anda devletin nazarında bilinmesine rağmen devlet, Fırat'ın doğusundan bu tarafta olan cinayetlerin çoğuna hem kör hem de sağırdır. İstese şu anda mazlumca katledilen kardeşimize tetiği çektiren katilleri ortaya çıkarabilir. Bunların isimleri ve kimlikleri bellidir. Devletin kademelerinde görev almış olan resmi memurlardır.

Kardeşimizin mazlumiyeti hiçbir zaman unutulmayacaktır. Kardeşim daha 28 yaşındaydı, onu yeni nişanlamıştık ve evlilik hazırlıklarını yapıyorduk. Düğün yapacağız derken, onun şehadet haberini aldık. Allah-u Teala onu şehit edenleri kahr-u perişan etsin. Dünya ve ahrette de onları rezil etsin.' diye konuştu. (İLKHA)

Hırsızlık nedeniyle girdiği cezaevinden siyahi ırkçısı bir Müslüman olarak çıkan Malcolm X, Hac için gittiği Arabistan'da ırkçılığın İslam'la bağdaşmadığını görerek İslam'ın evrensel mesajını duyurmaya başladı.

Asıl adı Malcolm Little olan Malcolm X, 1925 yılında Earl Little isimli bir rahibin oğlu olarak dünyaya geldi. Amerika'da siyahilere karşı ırkçı saldırıların zirvede olduğu bir dönemde dünyaya gelen Malcolm X'in, daha 5 yaşındayken ırkçı saldırılar sonucu evleri yakıldı, babası katledildi. Yaşanan olayların ardından annesi de akıl hastanesine yatırılan Malcolm X, yetimhaneye verildi. Burada eğitim hayatına başlayan Malcolm X, 15 yaşında öğrenim hayatını yarıda bırakarak New York'un Harlem şehrine gitti. Harlem'de hırsızlık ve uyuşturucu satıcılığı işlerine karışan Malcolm X, 1946 yılında hırsızlık suçundan yakalanarak cezaevine konuldu.

Hapiste Müslüman oldu

Hapishanede siyahi ırkçılığı savunan Nation of Islam (İslam Milleti) hareketiyle tanışarak Müslüman olan Malcolm X, 1952 yılında cezaevinden çıkınca hareketin lideri Elijah Muhammed'le tanışarak yeni bir hayata başladı. Yaptığı çalışmalarla kısa sürede tanınan ve örgütün ikinci ismi olan Malcolm X, FBI tarafından izlenmeye başlandı.

Hayatının bu döneminde Hıristiyanlığı beyazların dini, İslam'ı da sadece siyahilerin dini olarak kabul eden Malcom X, siyahileri üstün olarak kabul ediyor ve siyahlarla beyazların ayrılmaları gerektiğini savunuyordu. Bu inançla çalışmalarını sürdüren ve davasının isimsiz bir hizmetkarı olduğunu simgelesin diye 'X' soyadını kullanmaya başlayan Malcolm, 12 yıl kaldığı harekette verdiği konferanslarla örgütün görünen yüzü oldu.

Cami eksenli yürütülen çalışmalar kapsamında yeni camilerin açılmasına da öncülük eden Malcom X, bu camilerde verdiği vaazlarla çok sayıda siyahinin harekete katılmasına vesile oldu.

Zamanla fikirleri nedeniyle Elijah Muhammed tarafından dışlanmaya başlayan Malcom X, 1964 yılının mart ayında 'İslam Ümmeti' örgütünden ayrılarak 'Müslüman Cami' adıyla yeni bir hareket kurdu. Daha sonra Afrika ülkeleriyle de temasa geçerek Afro-Amerikan birliği adında dini olmayan bir yapılanmaya gitti.

Hac ziyareti onda büyük bir dönüşüme vesile oldu

Aynı yılın nisan ayında Hac ziyareti için Arabistan'a giden Malcolm X, burada siyah, beyaz her renkten insanın bir arada Allah'a kulluk ettiğini ve İslam'da asıl üstünlüğün takvada olduğunu öğrenince eski fikirlerini bir tarafa bıraktı.

Hac ziyaretindeyken Amerika'daki bir tanıdığına yazdığı mektupta bu düşünce değişimini açıklayan Malcolm X, 'Şehirlerin en kutsalına yaptığım bu Hac benim için çok özel bir tecrübe oldu; öte yandan beni en çarpıcı düşlerimin de ötesinde, birtakım hiç beklemediğim lütuflara mazhar etti.' ifadelerini kullanmıştı.

Mekke'ye yaptığı ziyaretle kişisel ruhani yolunu, İslam'ın derinliğini daha iyi idrak edebileceği bir noktaya yönelttiğini belirten Malcolm X, bu mektubunda şu ifadelere yer vermişti: 'Müslüman aleminde kim ki İslam'ı kabul eder ve beyaz yahut siyah olmayla ilişiğini keserse, sadece 'insan' olarak tanınır. Çünkü burada insanlar 'Tanrı'nın bir olduğuna ve insanların da bir olduğuna, tek bir aileye mensup olduğuna inanıyor...

Burada her renkten ve dünyanın her yerinden Müslümanlar var. Mekke'de (Cidde, Mina ve Müzdelife'de) geçirdiğim günlerde Hac ritüellerini anlamaya çalışırken krallarla vb. diğer yöneticilerle aynı tabaktan yedim, aynı bardaktan içtim ve aynı kilimin üzerinde uyudum. Ten rengi beyazlardan beyaz olan, gözleri en mavilerden mavi olan, saçları en sarışınlardan sarışın olan kardeşlerimle… Onların mavi gözlerinin içine bakabildim ve beni aynı gördüklerini gördüm. Çünkü onların 'tek bir Tanrı'ya' olan inancı zihinlerinden 'beyazı' silmişti ve bu otomatikman onların farklı renkteki insanlara olan tutum ve tavırlarını değiştiriyordu. Onların 'Tevhide (Birliğe)' olan inancı onları Amerikalı beyazlardan farklı kılıyordu ki onların rengi onlarla olan diyalogumda bir role sahip değildi. Tevhide duyduğu samimi inanç ve tüm insanları eşit kabul edişi onların beyaz olmayanları da İslam kardeşliği altında eşit görmesini sağlıyor.'

Hac dönüşü yeni bir hayatla beraber adını da el-Hac Malik el-Şahbaz olarak değiştiren Malcolm X, ABD'de Müslüman Camisi ve Afro-Amerikan Birliği örgütü tarafından düzenlenen toplantılara katılıp İslam'ı anlatarak ırkçılığın karşısında olduğunu vurguladı.

Irkçılığı reddetmekle beraber siyahilerin haklarını savunmaya devam etti

Önceki çalışmalarında özür dilemesine sebep olan çok şey yaptığını belirten Malcolm X, ırkçılığı reddetmekle beraber siyahilerin haklarını savunmaya devam etti. Ancak Malcolm X'in gerçek ümmet şuurunu savunan yeni duruşu ve çalışmaları eski örgütü ırkçı 'İslam Ümmeti' hareketini rahatsız etmeye başlamıştı.

Tehditler almaya başlayan Malcolm X, arabasına düzenlenen bombalı saldırıdan yara almadan kurtulurken bir süre sonra da evi ateşe verildi. Daha sonra üst düzey yöneticilerinin FBI ile çalıştığı ortaya çıkan ırkçı 'İslam Ümmeti' hareketi saldırılarla yetinmeyerek Malcolm X'in New York'taki oturma izninin geri alınması için dava açtı.

Malcolm X'in katledilmesi

Tüm tehdit ve saldırılara rağmen çalışmalarından geri durmayan Malcolm X, insan hakları açısından da ABD'ye yönelik eleştirilerini sürdürdü. Suikast ihbarı almasına rağmen gerekli tedbirleri almayan FBI, yerleşik düzenin de tehdit olarak gördüğü Malcolm X'in katledilmesinin önünü açtı.

21 Şubat 1965'te Manhattan'daki Audubon Salonu'nda konferans veren Malcolm X, düzenlenen silahlı saldırıda vücudunun çeşitli yerlerine aldığı 21 kurşunla hayatını şehadetle tamamladı.

İslam'ı tam olarak tanıdığı ömrünün son döneminde ırkçılıkla mücadele eden Malcolm X, yaptığı konuşmalarda Amerika'daki zulüm ve adaletsizliği de anlatmaktan geri durmadı.

'Demokrasi ikiyüzlülüktür;

Demokrasi ikiyüzlülüktür.

Eğer demokrasi özgürlükse neden bizim insanlarımız özgür değil.

Eğer demokrasi adaletse neden biz adalete sahip değiliz.

Eğer demokrasi eşitlikse neden biz eşitliğe sahip değiliz.

Demokrasi ikiyüzlülüktür...' sözleriyle günümüzde demokrasi ihracı adı altında İslam coğrafyasını işgal edip kan gölüne çeviren ABD ve Batılı müttefiklerinin ikiyüzlülüğünü onlarca yıl önce dile getirmişti. (İLKHA)

İslam gençliğine örnek hayatları ve mücadeleleriyle yeni ufuklar açan bu karakterlerden biri de hiç şüphesiz İmam Hasan el Benna'dır. Sömürgecilere ve onların yerli işbirlikçilerine karşı verdiği amansız mücadelenin yanında, Müslümanlar arasında vahdeti tesis etme adına da önemli çalışmalar yürüten el Benna, büyük bir önder olarak hem kalplerde hem de İslami hareketlerin mücadele sahasında yaşıyor.

İngiliz sömürüsü ve işbirlikçilerine karşı yapılan gösteri

Mısır'ın Mahmudiye kentinde 17 Ekim 1906 yılında doğan Hasan el Benna, ilmi ve irfani yönden köklü bir aileye mensuptur. İlk ve ortaokulu kendi kasabasında okuyan Hasan el Benna, orta üçüncü sınıftayken 'Ahlak ve Edeb Cemiyeti' adında bir teşkilat kurup önemli şahsiyetlere mektuplar göndermiş ve toplumdaki kötülüklere ve haramlara karşı mücadele edilmesi gerektiğini belirtmişti.

İngiliz sömürüsü ve işbirlikçilerine karşı yapılan gösteri ve boykotlara katılan Hasan el Benna, öğretmen okulunu bitirdikten sonra yüksek öğrenim için Kahire'de bulunan Daru'l-Ulum'a kaydoldu. El Benna, üniversiteyi birincilikle bitirdikten sonra da İsmailiye'de bir ilkokulda öğretmenlik yapmaya başladı.

'İhvan-ı Müslimin (Müslüman Kardeşler)' teşkilatını kurdu

Sömürgecilerin buradaki varlığı yerli halkı ister istemez etkilemiş, Batı tarzı yaşam şekilleri yavaş yavaş toplum içerisinde yaygınlaşmaya başlamıştı. Halkın İslam'dan uzak bir şekilde yaşadığını gören Hasan el Benna, soruna çare bulmak için projeler üretiyordu.

Hasan el Benna bu günlerdeki hatıralarını anlatırken şu sözleri dile getiriyordu: 'Allah bilir nice geceleri ümmetin dertlerine çareler aramak için geçirdik. Ümmetin hallerini tahlil etmek, dertlerini ortadan kaldırmak için ne kadar düşündük. Bu hallerin tesirinden bazen ağlama durumuna gelirdik.'

Bu kaygı ve endişeleri taşıyan 6 arkadaşıyla beraber bir gece toplanıp 'İhvan-ı Müslimin (Müslüman Kardeşler)' teşkilatını kurdular. Bu fedakar ve cefakar arkadaşlarıyla beraber İslam'ı tebliğ etmek için kahvehanelere giderek, orada vakit öldüren insanlara İslam'ın güzelliklerini ve evrenselliğini anlatmaya başladılar.

Hasan el Benna, konuşmalarında Allah'ı ve ahiret gününü hatırlatıyordu. Konuşma süresi en fazla 15 dakikaydı. Bu, halk arasında yavaş yavaş etki uyandırmaya başladı. Kahveye gelenlerin sayısı her gün arttı. Bir süre sonra, binlerce insanı davet ettiği 3 büyük kahve seçti ve her birinde düzenli olarak haftada ikişer gün konuşmalar yaptı. İlk önce garip karşılandıysa da sonra insanlar ilgi duymaya başladılar.

Bütün gayretlerini İslam'a davet yolunda harcıyorlardı

Halk, Allah'ın yardımıyla Müslüman Kardeşler teşkilatını bağrına bastı. Mensupları gittikçe artan teşkilat; köy köy, şehir şehir dolaşarak İslam'ı anlatıyor ve gittikleri her yerde de bir şube açıyordu. Bütün gayretlerini İslam'a davet yolunda harcıyorlardı. İmam Hasan el Benna; İslam'dan bihaber hiçbir şehrin ve hiç kimsenin kalmaması gerektiğini söylüyordu.

Kısa sürede büyük bir şekilde gelişen İhvan Teşkilatının, Kahire dahil çeşitli yerleşim bölgelerinde şubeleri açılmaya başlandı. El Benna'nın Kahire'ye gelmesiyle Müslüman Kardeşler'in genel merkezi Ekim 1932'de Kahire'ye taşınmış ve Filistin, Suriye ile Lübnan'da da şubeleri açılmıştı.

Filistin'e savaşmak için mücahitler gönderdi

Filistin halkı İngiliz sömürüsüne karşı ayaklanınca, Müslüman Kardeşler Filistin davasına sahip çıktı. Hasan el Benna, Filistinlilerin aleyhine gerçekleşen 1936 antlaşmasından sonra, siyasi liderlere, fikir adamlarına ve yöneticilere mektuplar gönderdi. Filistin meselesinin ümmetin meselesi olduğunu söyleyen el Benna, Filistin'e savaşmak için mücahitler gönderdi.

Sömürgeci İngilizlerin kuklası olan Mısır hükümeti, Müslüman Kardeşler teşkilatının önüne geçmek, faaliyetlerini durdurmak ve şeytani emellerini gerçekleştirmek için hareketi yasadışı ilan etti. Bilahare, teşkilatın çalışmalarını engellemeye başladılar ve büyük bir baskıyla teşkilatı ortadan kaldırmak için bütün imkanlarını seferber ettiler.

İhvan-ı Müslimin Cemaati bütün dünyaya yayıldı

Teşkilata mensup fertleri bir bir yakalayıp, çok ağır işkenceler yaptıktan sonra hapishanelere koydular. İmam Hasan el Benna'nın yanında olacak, korumalığını yapacak hiç kimseyi dışarıda bırakmadılar. Amaçları Hasan el Benna'yı tek başına bırakıp onu sinsice katletmekti.

Hasan el Benna, 12 Şubat 1949 günü, akşam evine giderken suikasta uğrayarak şehid edildi. Kahire'nin en büyük meydanında ve ışıkları söndürülmüş zifiri karanlık bir sokakta, dünyanın faydasız ve geçici metasına aldanmış kirli ve satılmış süfli eller, ömrünü İslam'a adayan İmam Hasan el Benna'ya kurşun yağdırdılar. Ağır yaralı bir şekilde hastaneye kaldırılan İmam el Benna'ya müdahale edilmesine izin verilmedi. Böylece, ömrünü aziz İslam'a vakfederek gelecek nesillere büyük bir miras bırakan İmam Hasan el Benna, şehid oldu.

Kurmuş olduğu İhvan-ı Müslimin Cemaati bütün dünyaya yayıldı. İhvan-ı Müslimin Cemaati Seyyid Kutup, Zeynep Gazali ve Abdulkadir Udeh gibi nice dava önderleri yetiştirdi.

İhvan-ı Müslimin, Filistin İslami Direniş Hareketi HAMAS'ın da temellerini attı. (İLKHA)

Cemaat-i İslami

Parti, Hindistan'da İngiliz yönetimi sırasında 1941 yılında Seyyid Ebu'l Ala El Mevdudi tarafından kurulmuştur.

1971'de Bangladeş'in bağımsızlık savaşı sırasında Cemaat, Pakistan'da kalmayı desteklemiş ve ülke özgürlüğünü kazandıktan sonra yasaklanmıştır.

Ancak 1979'da, Bangladeş'in bağımsızlığı için savaşmış ve birçok kişi tarafından ülkenin kurucu babası olarak görülen Şeyh Mujibur Rahman'ın suikastından dört yıl sonra, o dönemde ülkenin cumhurbaşkanı olan BNP kurucusu Ziyaur Rahman yasağı kaldırdı. Ziyaur Rahman da 1981'de suikasta kurban gitti.

Sonraki yirmi yıl içinde Cemaat önemli bir siyasi güç haline geldi. 1991 ve 2001 yıllarında BNP liderliğindeki koalisyonu destekledi.

Hasina döneminde Cemaat'in beş üst düzey lideri idam edildi

Ancak Hasina 2009'dan 2024'te öğrenci önderliğindeki protestolarla devrilip Hindistan'a kaçana kadar iktidarda kaldığı süre boyunca, Cemaat'in beş üst düzey lideri idam edildi, diğerleri ise 1971 bağımsızlık savaşı sırasında 'işledikleri suçlar' gerekçesiyle hapse atıldı. Parti 2013'te seçimlere katılmaktan men edildi.

Haziran 2025'te ülkenin Yüksek Mahkemesi partinin kaydını yeniden onaylayarak seçimlere katılımının önünü açtı.

Cemaat artık BNP ile ittifak halinde olmasa da, 67 yaşındaki mevcut lideri Şafikur Rahman, partiyi seçimlerde güçlü bir rakip haline getirmek için yeniden örgütlenmeye odaklanmış durumda.

Şafikur Rahman, Pazar günü Cemalpur şehrinde düzenlenen bir seçim mitinginde yaptığı konuşmada, yaklaşan seçimlerin 'bir dönüm noktası olacağını' söyledi.

Daily Star gazetesine göre, 'Bu seçim, şehit ailelerinin feryatlarına son verecek bir seçimdir. Bu seçim, geçmişin çürümüş siyasetini gömecek bir seçimdir.' dedi.

Yerel medyaya göre Cemaat-i İslami partisi başa gelse bile 'İslami hukuku' uygulamaya hemen koyamaz çünkü ülkenin çoğu buna hazır değil. Nitekim parti tek başına hareket etmediklerini, seçim gücünü genişletmeye odaklandıklarını belirtti. Parti, bu kapsamda geçtiğimiz Aralık ayında, 2024 öğrenci ayaklanmasının liderleri tarafından kurulan Ulusal Yurttaş Partisi ve 1971 savaş kahramanı Oli Ahmed liderliğindeki Liberal Demokrat Parti ile ittifak kurduğunu duyurdu.

Cemaat, tarihinde ilk kez , Müslüman olmayan seçmenleri çekmek amacıyla Khulna'dan Hindu bir aday olan Krishna Nandi'yi de aday gösteriyor.

Cemaat liderliğindeki ittifak anketlerde ikinci sırada

Uluslararası Cumhuriyetçi Enstitüsü'nün anketine göre, Cemaat liderliğindeki ittifak yüzde 29'luk oranla BNP'nin hemen ardından ikinci sırada yer alıyor.

Bağımsız Üniversite'den Rejwan'a göre, Cemaat Bangladeş'in tüm sosyal sınıflarına hitap ediyor.

Rejwan, 'Üniversite öğrenci birliği seçimlerinde öğrenci kanadı, diğer tüm siyasi rakiplerini kelimenin tam anlamıyla geride bıraktı. Ayrıca, Cemaat'e bağlı kadın kanadının hem kırsal hem de kentsel alanlarda kapı kapı dolaşarak kadın seçmen tabanını genişlettiğini görüyoruz. Dahası, Hasina'nın düşüşünden bu yana, güvenlik güçlerinden, üniversite akademisyenlerinden ve kamu hizmetlerinden aktif ve emekli Cemaat yanlısı elitlerin, kendi yetkileri dahilinde sürekli olarak Cemaat yanlısı söylemleri desteklediğini görüyoruz.' dedi.

Yakın zamana kadar Bangladeş'in iş dünyası elitleri ve yabancı diplomatlar ya Cemaat'ten uzak duruyor ya da onunla gizlice ilişki kuruyorlardı. Şimdi ise bunu açıkça yapıyorlar. Son birkaç aydır, Avrupalı, Batılı ve hatta Hintli diplomatlar, yakın zamana kadar uluslararası çevrelerde siyasi olarak neredeyse dokunulmaz olarak görülen Rahman ile görüşme talebinde bulundular.

Yıllardır eleştirmenler, Bangladeş'in en büyük İslami partisi olan Cemaat'i, genç, çeşitli ve ileriye dönük bir nüfusu yönetebilecek kapasitede olamayacak kadar dini doktrinlere bağlı olmakla suçlamaya çalıştılar. Buna karşılık, seçim bildirgesi, uzun süredir iktidardan dışlanmış bir partiyi güvenilir bir alternatif ve dini temelleri ile Bangladeşlilerin özlem duyduğu modern gelecek arasında bir çelişki görmeyen bir güç olarak sunuyor. (İLKHA)

Norveç Dışişleri Bakanlığı, Juul'un Epstein ile geçmişte kurduğu temasların 'ciddi bir muhakeme hatası' olduğunu belirterek, bu durumun böylesine hassas bir diplomatik görev için gerekli güven ortamını zedelediğini açıkladı.

İstifa sürecinin, ABD Adalet Bakanlığı'nın Epstein dosyasına ilişkin milyonlarca belgeyi kamuoyuna açmasının ardından hız kazandığı bildirildi.

Sızdırılan belgelerde, Epstein'ın vasiyetinde Juul'un çocuklarının adına yüksek meblağların yer alması, kamuoyunda ve siyasi çevrelerde ciddi tartışmalara yol açtı. Bu gelişmeler üzerine Norveç Dışişleri Bakanlığı, Juul'u önce geçici olarak görevden aldı, ardından istifa kararı geldi.

Norveç Dışişleri Bakanı Espen Barth Eide, yaptığı açıklamada, yaşananların hukuki bir mahkûmiyetten ziyade etik ve siyasi bir güven sorunu yarattığını vurguladı.

Bakanlık, yürütülen iç soruşturmayla Juul'un Epstein'la temaslarının kapsamını ve bu ilişkiden ne ölçüde haberdar olduğunu netleştirmeyi amaçladığını duyurdu.

Juul'un istifası, Epstein dosyasının küresel ölçekte diplomasi, elit ilişkiler ve ahlaki sorumluluk tartışmalarını yeniden alevlendirdi.

Pedofili ve cinsel istismar suçlarından hüküm giymiş bir milyarderin, diplomatlar ve üst düzey isimlerle temaslarının ortaya çıkması, 'kişisel hata' söyleminin ötesinde yapısal bir soruna işaret ediyor.

Norveç'in Ürdün ve Irak Büyükelçisi Mona Juul'un istifası, Epstein'ın yalnızca ahlaki bir çöküş figürü değil, aynı zamanda zenginlik ve nüfuz üzerinden devlet elitlerine temas edebilen bir merkez olduğunu yeniden hatırlattı.

Özellikle Epstein'ın vasiyetinde diplomat bir çiftin çocuklarına milyonlarca dolar bırakmış olması, bu ilişkilerin masum temaslar mı yoksa karşılıklı çıkar ağlarının bir parçası mı olduğu sorusunu gündeme taşıdı.

Bu noktada dosya, klasik bir 'skandal' çerçevesini aşarak istihbarat boyutuyla da tartışılmaya başladı. Epstein'ın yıllar boyunca siyasetçiler, iş insanları ve akademisyenlerle kurduğu ağ, bazı çevrelerde onun yalnızca bir suçlu değil, aynı zamanda bilgi toplayan veya baskı kurmaya yarayan bir araç olabileceği iddialarını güçlendirdi. Ölümünün ardından ortaya atılan soru işaretleri ve milyonlarca belgenin kademeli şekilde kamuoyuna açılması da bu şüpheleri besliyor.

Daha çarpıcı olan ise Epstein dosyasının dünya genelinde elit kesimin ahlaki dokunulmazlığına dair algıyı sarsması. Aynı suçlar sıradan insanlar için mutlak dışlanma anlamına gelirken, güç ve servet sahibi çevrelerin yıllarca bu ağların çevresinde dolaşabilmesi, küresel düzeyde derin bir adaletsizlik hissine neden oluyor.

Norveç örneği, Batı demokrasilerinin 'şeffaflık' ve 'etik' iddialarının da ciddi bir sınavdan geçtiğini gösteriyor.

İstifa bir sonuçtur; ancak asıl soru şudur: Epstein benzeri ağlar gerçekten dağıtılıyor mu, yoksa yalnızca görünür hale geldiklerinde mi bazı isimler feda ediliyor?

Bu dosya kapanmadı. Aksine, pedofili ve cinsel istismar suçlarının; istihbarat, zenginlik ve küresel elit ilişkileriyle nasıl iç içe geçebildiğini gösteren en rahatsız edici örneklerden biri olarak büyümeye devam ediyor. (İLKHA)